चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

20 చక్రదత్త — ౧. జ్వరాధికారము.

యును, పిక్కలయందు బలములేనియప్పుడును, చెవులు మూసికొని పోయినప్పుడును . ఈకషాయమును సేవించినయెడల హితము కలుగును. ఉసిరిక, కరక్కాయ, పిప్పళ్లు, చిత్రమూలము, ఈగణము అన్ని విధములైన కఫజ్వరములను పోఁగొట్టును.

అడ్డసరము, తుంగముస్తలు, కొడిశెపాలవిత్తనములు, త్రిఫలములు, కటుకరో హిణి, చిట్టితకాయలు వీటితోటి చేయఁబడిన క్వాథము కఫజ్వరమును పోఁగొట్టును.

— ౨౦ చాతుర్భద్రావలేహిక; శ్వాసాదులకు పిప్పలీచూర్ణము; ద్వంద్వజ్వర చికిత్స. ౨౦ —

శ్లో. కట్ఫలం పౌష్కరం శృంగీకృష్ణాచ మధునాసహ, కాస
శ్వాసజ్వరహరః శ్రేష్ఠో లేహః కఫాంతకృత్. 110. కర్షచూ
ర్ణస్య కల్కస్య గుటికానాం చ సర్వశః, ద్రవభుక్త్వా౬స తే
ధవ్యః పాతవ్యశ్చ చతుర్విధః. 111. ఊర్ధ్వజత్రుగ రోగఘ్నీ సే
యం స్యా దవలేహికా, అధోరోగహరీయా తు సా పూర్వం
భోజనాన్తౌ. 112. క్షౌద్రోపకుల్యాసంయోగః కాసశ్వాసజ్వరాప
హః, ప్లీహానం హంతి హిక్కాంచ బాలానాం చ ప్రశస్యతే. 113.
సంసృష్టదోషేషు హితం సంసృష్ట మథ పాచనం.

ఇప్పుడు చాతుర్భద్రావలేహికను చెప్పుచున్నాడు — నేలగుమ్ముడు, పుష్కరమూల ము, కర్కాటకశృంగి, పిప్పళ్లు వీటిని సమభాగముగ చూర్ణమును చేసి తేనెలొకలిపి తినినట్టులయినచో దగ్గు, శ్వాసను, జ్వరము, కఫము వీటిని పోఁగొట్టును. ఇట్లు సిద్ధము చేసిన యవలేహికను సాయంకాలమునందు గ్రహించినయెడల జత్రువునందలి రోగము అనఁగా గొంతుకకు క్రిందిభాగమునఁ బుట్టెడివ్యాధులను కూడ పోగొట్టును. ఈఅవలేహికను భోజనముచేయుటకు ముందుగానే బుచ్చుకొనవలయును. పిప్పళ్లను, తేనెను కలిపినయెడల, దగ్గును, శ్వాసమును, జ్వరమును పోఁగొట్టఁగలుగును. మఱియును ప్లీహను పోఁగొట్టును. వెక్కిళ్ల నణచును. ఇది బాలురకు మిక్కిలి శ్రేష్ఠమైనదియును కూడ నై యున్నయది. గుంపుగా నొకచోటచేరిన దోషములయందు అనఁగా ననేక రోగములు ఒక్కటిగా సంసృష్టములైయున్న విషయములలో మిక్కిలి హితకారి యగును. పాచనమును అనఁగా జీర్ణమునుగూడ చేయుచుండును.

— ౨౦ నవాంగకషాయము. ౨౦ —

శ్లో. విశ్వామృతాబ్ధభూనింబైః పంచమూలీసమన్వితైః 114 క్వథితః
కషాయో హంత్యాశు వాతపిత్తోద్భవం జ్వరం, త్రిఫలా శాల్మలీ
రాస్నా రాజవృక్షాటరూషకైః. 115. శృత మంబు హరేత్తూరం వాతపిత్తో
-త్థం