चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. 397

వా క్రిమీ నపహారే ద్వ్రణాన్, లశునే నాథ వా దద్యా ల్లేపనం క్రిమినాశనం. 66.

వగరుగను చల్లగను మధురముగను మెత్తగనున్న లేపాదులు హితకరములు. ఆమాశయము నందున్న రక్తవిషయమై వాంతిని చేయించుట మంచిది. పక్వాశయస్థితమునకు విరేచనముత్తమము. వెదురుఆకు ఆముదపువేళ్లు పల్లేరు కొండపిండి వీటిని కషాయమును పెట్టుకొని అందు సైంధవలవణము ఇంగువ వేసికొని త్రాగినచో కోష్ఠగతమగు రక్తమును వెడలించును. యవలు ఊగులు ఉలవలు వీటిని నిస్తెలుగుగా అన్నముతో భక్షించినను సైంధవలవణమును వేసికొని గంజినైనను త్రాగినను ఉత్తమము. ఎక్కువక్షతములు గలిగిన విస్తారము రక్తము నశించుచున్నది. రక్తక్షయమైనచో వాతము ప్రకోపించి బాధించును. అప్పుడు తైలపానాదులను చేయవలయును. ఇట్లు ఏడుగుజులఆకును సద్యోవ్రణమునకు చికిత్సను చేయవలయును. ఏడుదినములతరువాత శరీరపు గాయములవలెనే చికిత్సఁజేయవలయును. చిరిసెనగలు ఏడాకుల పొన్నఆకులు చింతపండుముద్దలు వీటిని పూరించుటచేతను సురసాదిగణపురసముల చల్లుట చేతను పురుగులు నశించును. లేనిచో మాంసపు గ్రుడ్డుతో గాయములను కడిగి పురుగులను పోగొట్టవచ్చును. ఉల్లిగడ్డను పూసినను పురుగులు నశించును.

త్రిఫలాగుగ్గులుము.

శ్లో. యే క్లేదపాకస్రుతిగంధవంతో వ్రణా మహాన్తః సరుజ స్సశోభాః,
ప్రయాన్తి తే గుగ్గులుమిశ్రితేన పీతేన శాన్తిం త్రిఫలారసేన. 67.

క్లేదము పాకము స్రావము గంధము గలిగిన వ్రణములను మిక్కిలిబాధయును వాపును గల వ్రణములును గుగ్గిలము కలిపిన త్రిఫలారసమును త్రాగుటచేత నశించిపోవును.

వటికాగుగ్గులుము.

శ్లో. త్రిఫలాచూర్ణ సంయుక్తో గుగ్గులు ర్వటకీకృతః, నిర్వ్రణో
విబంధఘ్నో వ్రణశోధనరోపణః. 68.
అమృతాగుగ్గులు శ్శస్తో హితం తైలం చ వజ్రకం,
విడంగత్రిఫలావ్యోషచూర్ణం గుగ్గులునా సమం. 69.
సర్పిషా వటకీకృత్యా ఖాదే ద్వా హితభోజనః,
దుష్టవ్రణాపచీమేహ కుష్ఠనాడీవ్రణాపహః. 70.