चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము | 395

---

రక్తము ఉపశమిల్లును. పిత్తవిద్రధులను పిత్తవిసర్పాలు సుపశాంతించుటకు వైద్యుఁడు చుఱక వేయవలయును. నీటిపిప్పలిఆకులను గాల్చి నూరి పట్టించి వ్రణములనుశాంతి నొందింపవలయును. పూరింటిచూరు పుడకలను చూర్ణముచేసి కట్టుటయును హితకరమే యగును.

---

❖ జీవికా కల్పములు ❖

जीवककल्कं पश्चात्सिक्तः सर्जरसमिश्रितं हरति ।
घृतमभ्यङ्गात्पावकदग्धोत्थं दुःखं क्षणार्धेन ॥ ४६ ॥

अन्तर्गन्धकुठारको दहनजं लेपान्निहन्ति व्रणं,
मश्वत्थस्य विशुष्कवल्कलकृतं चूर्णं तथा गुण्दनात् ।
अभ्यङ्गाद्विनिहन्ति तैलमखिलं गण्डूपदैः साधितं,
पिष्ट्वा शाल्यलितूलकैर्जलगता लेपात्तथा वालुकाः ॥ ४७ ॥

सद्यః क्षतं व्रणं वैद्यः सकूलं परिषेचयेत् ।
यष्टीमधुककल्केन किञ्चिदुष्णेन सर्पिषा ॥ ४८ ॥

बुद्ध्वागन्तुव्रणं वैद्यो घृतं क्षौद्रसमन्वितम् ।
शीतां क्रियां प्रयुञ्जीत पित्तरक्तोष्णनाशिनीम् ॥ ४९ ॥

कान्तक्रमुकमेकं सुश्लक्ष्णं गव्यसर्पिषा पिष्टम् ।
शमयति लेपान्नियतं व्रणमागन्तुं च्छवं न सन्देहः ॥ ५० ॥

अपामार्गस्य संसिक्तं पत्रोत्थेन रसेन वा ।
सद्योव्रणेषు रक्तं तु प्रवृत्तं परितिष्ठति ॥ ५१ ॥

कर्पूरपूरितं बद्धं सघृतं सम्प्ररोहति ।
सद्यः शस्त्रक्षतं पुंसां व्यथापाकविवर्जितम् ॥ ५२ ॥

शरपुङ्खा काकजङ्घा प्रसूत महिषीमलम् ।
लज्जावती च सद्यः कृद्व्रणघ्नं पृथगेव तु ॥ ५३ ॥

शुनो जिह्वकृतश्चूर्णः सद्यःक्षतविरोहणः ।
चक्रतैलं क्षते विद्धे रोपणं परमं मतम् ॥ ५४ ॥

यवक्षारं भक्षयित्वा पिण्डं दद्याद्व्रणोपरि ।
शृगालकोलीमूलेन नष्टशल्यं विनिःसरेत् ॥ ५५ ॥

लाङ्गलीमूललेपाद्वा गवाक्षीमूलतस्तथा ।
क्षतोष्णो निग्रहार्थं तत्कालं विसृतस्य च ॥ ५७ ॥

---

తాత్పర్యము:

జీవికాకల్పమునందు మైనము ధూపరసమును కలిపి నేతిని సిద్ధము చేసి రుద్దినచో నొక్కఘడియలో కాలుటవలన నగు వ్రణములు తొలగిపోవును. అడవితులసివృక్షముయొక్క వేళ్ల నొక పాత్రలో వైచి పొగబయలునకురాకుండునట్లు కాల్చి లేపనచేసిన అగ్నిదగ్ధమగు గాయముమానును. పిప్పలివృక్షము త్వక్కుచూర్ణముచేసి కట్టినను అ...