चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 424, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ेंआन्ध्रतात्पर्यसहितमु. ४०३
...र्कदुग्धेन सहैष कल्को वर्तीकृतो हन्त्यचिरेण नाडीम्. ६.
वर्तीकृतं माक्षिकसंप्रयुक्तं नाडीघ्न मुक्तं लवणोत्तमं वा, दुष्टव्रणे य द्विहितं च तैलं तत्सेव्यमानं गति माशु हन्ति. ७.
जात्यर्कसंपाककरं च दन्ती सिन्धूत्थसौवर्चलयावशूकैः, वर्तिः कृता हन्त्य चिरेण नाडीं स्नुक् क्षीरपिष्टा सह माक्षिकेण. ८.
माहिषदधिकोद्रवान्नं मिश्रितं हरतिचिरविरूढां च, भुक्तं कंगुनिकामूल चूर्णं मति दारुणां नाडीम्. ९.
शस्त्रमु चेयनेఱिगिनवाडै वैद्युँडु नादुलगतिनि कनिपेट्टि छेदन चेसि अन्निव्रणमुलकु वलेने शोधनमुनु रोपणमुनु चेयवलयुनु. वातनाडिनि छेदिनचिन तेल्लउत्तरॆणि फलमुलनु तिललनु नूरि लेपन चेयिंपवलेनु. पित्तनाडिनि तिललु मंजिष्टमु पसुपु म्रानिपसुपु वीटितो लेपनचेयवलयुनु. कफनादुलनु तिललु मधुकमु दन्ति वेप सैंधवलवणमु वीटितो लेपनचेयिंपवलयुनु. छिन्नमुलुनु शोधितमुलु नगु शल्यनादुलनु तेनेतो नेतिलो लेपनचेयवलयुनु. आम्लवेतमु म्रानिपसुपु वीटिचूर्णमुनंदु नेतिनि तेनेनु कलिपिकॉनि वर्तिचेसि गायमुनंदुंचिन शोधिंचुनु दोषमुलनुपोगोट्टुनु. पोक चॆक्क लवंगपुपट्ट उम्मॆत्त वीटिनि जॆमुडु पालतोमु जिल्लेडुपालतोमु कल्कमु चेसि दानितो वर्तिनिचेसि युपयोगिंचिन नाडीव्रणमुलु नशिंचुनु. सैंधवलवणमुतो वर्तिचेसि तेनेतो कलिपियुपयोगिंचिननु नाडीव्रणमुलु नशिंचुनु.
❧ कृशादुलकु क्षारोपायमुलु. ❧
श्लो. कृशदुर्बलभीरूणां गति र्मर्माश्रिता च या, क्षारसूत्रेण तां छिन्द्या न्न शस्त्रेण कदाचन. १०.
एषण्या गति मन्विष्य क्षारसूत्रानुसारिणीं, सूचीं विदध्या दभ्यस्ते चोन्नाम्य चाशु निर्हरेत्. ११.
सूत्र स्यान्तं समानीय गाढं बंधं समाचरेत्, ततः क्षीणबलं वीक्ष्य सूत्र मन्यत्प्रवेशयेत्. १२.
क्षाराक्तं मतिमा न्वैद्यो याव न्न च्छिद्यते गतिः, भगंदरे ष्पेष विधिः कार्यो वैद्येन जानता. १३.
अर्बुदादिषु चोत्थिप्य मूले सूत्रं निधापयेत्, सूचीभि र्व्यववक्राभि राचितं श्वास मंततः, १४.
मूले सूत्रेण बध्नीया च्छिन्ने चोपचरे द्रणम्.