चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

404 చక్రదత్త—౪౪. నాడీవ్రణాధికారము.

కృశించినవారు దుర్బలులు భయస్వభావులు అగు వారలకు మర్మస్థానపు వాటిని క్షారసూత్రముతో కాయవలయునే కాని శస్త్రముతో చికిత్స చేయరాదు. ఏషణీశస్త్రముతో క్షారసూత్రము ననుసరించి సూదులనుచొప్పించి లోపలి మలమును పోగొట్టవలయును. భగందరమునకును ఇదియే పద్ధతి. అర్బుదాదులయందు ఉత్థేషణచేసి సూత్రస్థాపన చేయవలయును. యవసమానమగు ముఖముగల సూదితో ఛేదింపఁబడిన వ్రణమును సూత్రముతో చక్కగా కట్టవలయును.

---

సప్తాంగగుగ్గిలము

శ్లో. గుగ్గులు త్రిఫలా వ్యోషైః సమాంశై రాజ్యాయోజితః,
నాడీదుష్టవ్రణశూల భగందర వినాశనః. 15.

తాత్పర్యము: గుగ్గిలము త్రిఫలములు శొంఠి మిరియములు పిప్పళ్లు వీటిని నూరి నేతితో చేర్చి సేవించినచో నాడీవ్రణాదులు మానును.

---

సర్జికాదితైలము

శ్లో. సర్జికా సింధుదంత్యాగ్ని రూపికా నలనీలికా,
స్వరమంజరీ బీజైశ్చ తైలం గోమూత్ర పాచితమ్,
దుష్టవ్రణప్రశమనం కఫనాడీవ్రణాపహమ్. 16.

తాత్పర్యము: సజ్జక్షారము సైంధవలవణము దంతెన చిత్రమూలము ప్రత్తివేళ్లు నీలి తులసి విత్తనములు గోమూత్రము వీటితో తైలమును పక్వముచేసి వాడినచో దుష్టవ్రణములు నశించును.

---

కుంభీకాదితైలము

శ్లో. కుంభీక ఖర్జూర కపిత్థ బిల్వ వనస్పతీనాం తు శలాటువర్గైః,
కృత్వా కషాయం విపచేత్తు తైల మవాప్య ముస్తం సరలం ప్రియంగుమ్. 17.
సౌగంధికామోచరసాహి పుష్య లోధ్రాణి దత్వా ఖలు ధాతకీం చ,
ఏతేన శల్యప్రభవా హి నాడీరోహే ద్వ్రణో వైముఖ మాశు చైవ. 18.

తాత్పర్యము: పున్నాగము ఖర్జూరము వెలగ మారేడు ఈవనస్పతుల కసిగాయలను కషాయముపెట్టి ఆవుతైలమును పక్వము చేయవలయును. అందు తుంగముస్తెలు సరలము లవంగపుపట్ట ఏలకులు జాపత్రి నాగకేసరములు మాచికాయ లొద్దుగ ధాత్రిపుష్పము వీటికల్కమును చేర్చివాడిన నాడీవ్రణములు శీఘ్రముగా పూని చర్మము పెట్టును.