चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

408 చక్రదత్త—౪౬. భగందరాధికారము.

స్తం పంచతిక్తశ్చ గుగ్గులుః 21. న్యగ్రోథాదిగణో యస్తు హిత శ్శోధన రోపణః, తైలం ఘృతం వా తత్పక్వం భగందరవినాశనం. 22. చిత్ర కార్కా త్రివృత్త్రైఫలే ములపూహయమారకా, సుధాం వచాం లాంగ లికం హరితాలం సువర్చికాం. 23. జ్యోతిష్మతీం చ సంయోజ్వ తైలం ధీరో విపాచయేత్, ఏత ద్విష్యన్దనం నామ తైలం దద్యా ద్భగందరే. 24. శోధనం రోపణం చైవ సవర్ణకరణం తథా.

అజీర్ణము లేని రోగియైనచో నక్కమాంసపు వ్యంజనాదులతో నేలగోజుల భక్షించిన భగందరము నశించును. పంచతిక్తఘృతము పంచతిక్త గుగ్గిలము నిందులకు ప్రశస్తములే యగును. న్యగ్రోథాదిగణౌషధుల రోపణశోధనలయందు హితకరములు. తైలమును గాని నేతిని గాని దీనిలో పక్వము చేసి సేవించిన భగందరను నశించును. చిత్రమూలము జిల్లేడు తెల్లతెగడ అగరుశొంఠి నల్లగాలరు గజ్జేరు జముడు వస హరిదళము సజ్జ క్షీటిని కలిపి తైలమును పక్వము చేసి ప్రయోగించినను భగందరములు మానిపోవును.

కరవీరాద్యతైలము.

శ్లో. కరవీర నిశా దస్తీ లాంగలీ లవణాగ్నిభిః, మాతులుంగా ర్క_వత్సాహ్వైః పచే త్తైలం భగందరే. 25.

గజ్జేరు పసుపు దంతివేళ్లు ముయ్యాకు పొన్న సౌవర్చలవణము చిత్రమూలము మాచిపత్రి జిల్లేడు కొష్ఠు వీటితో తైలమును పక్వము చేసి భగందరమున కుపయోగించ వలయును.

నిశాద్య తైలము.

శ్లో. నిశార్క క్షీరసింధ్వగ్ని పురాశ్వహనవత్సకైః, సిద్ధ మభ్యం జనే తైలా భగందరవినాశనం. 26. వ్యాయామం మైథునం యుద్ధం పృష్టయానం గురూణి చ, సంవత్సరం పరిహారే దుపరూఢ వ్రణో నరః. 27.

పసుపు జిల్లేడుపాలు సైంధవలవణము చిత్రమూలము గుగ్గిలము గజ్జేరు కోష్ఠు వీటితో సిద్ధముచేసిన తైలమును రుద్దినచో భగందరములు నశించును. వ్యాయామము మైథునము యుద్ధము పృష్ఠయానము మున్నగునవి ఒకసం॥ వఱకును వదలిపెట్ట వలయును.

ఇట్లు చక్రదత్తయందు భగందరాధికారప్రకరణము ముగిసెను.