चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

४६. उपदंशाधिकारमु.

---

౼ उपदंशमुनन्दु प्रयोगिंपवलसिन तंत्रमु. ౼

श्लो. स्निग्धस्विन्नशरीरस्य ध्वजमध्ये शिराव्यधः, जलौकःपातनं वास्या दूर्ध्वाधःशोधनं तथा. १.
पाको रक्ष्यः प्रयत्नैन शिश्नक्षयकरो हि सः, पटोलनिंब त्रिफलागुडूची क्वाथं पिबे द्ध्वा खदिराशनाभ्यां, सगुग्गुलुं वा त्रिफलायुतं वा, सर्वोपदंशापहरः प्रयोगः. २.

स्विन्नुनु स्निग्धमुनगु शरीरमुलयोक्क लिंगमध्यमुनंदलि नरमुलनु छेदंचिगानि जलगलनु पट्टिंचिगानि वमनमुलनु विरेचनमुलनु चेयिंप वलयुनु. प्रयत्नमुगा पाकमुनु कापाडवलयुनु. लेनिचो शिश्नमुनु तिनिवेयुनु. पटोलनु निंबमु त्रिफलमुलु तिप्पतीग वीटिकषायमुनुगानि काचु गुग्गिलमु त्रिफलमुलु वीटिकषायमुनैननु द्रागवलयुनु. इय्यदि उपदंशलनु पोगोट्टुनु.

---

౼ उपदंशयन्दु सामान्योपायमुलु. ౼

श्लो. प्रपौंडरीकं मधुकं रास्ना कुष्ठं पुनर्नवा, सरला गुरुभद्राद्वै रावृतीके लेपनेचने. ३.
गैरिकांजन मंजिष्ठा मधुकोशीरपद्मकैः, सचंदनोत्पलैः स्निग्धैः पैत्तिकं संप्रलेपयेत्. ४.
निंबार्जुना श्वेतकदंबशाल जंबूवटोदुंबर वेतसेषु, प्रक्षाळनालेपघृतानि कुर्या च्चूर्णानि पित्तास्रभवोपवंशे. ५.
त्रिफलायाः कषायेण भृंगराजरसेन वा, व्रणप्रक्षालनं कुर्या दुपदंशप्रशांतये. ६.
दहे त्कटाहे त्रिफलां समांशां मधुसंयुतां, उपवंशे प्रलेपोयं सद्यो रोपयति व्रणं. ७.
रसांजनं शिरीषेण पथ्यया वा समन्वितं, सक्षौद्रं वा प्रलेपेन सद्योलिंगगदापहं. ८.
बब्बूलदलचूर्णेन दाडिमत्वग्भवेन वा, गुंडनं वह्निचूर्णेन उपदंशहरं परं. ९.
लेपः पूगफले ना

---

५२