चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. 23

ఆకులు, పూవులతో యడ్డసరపు తీగెతెచ్చి దంచి దానిరసమునందు తేనెను శర్కరను కలిపికొని త్రాగినయెడల కఫపిత్తజ్వరములను, రక్తపిత్తమును, కామెరలను నశింపఁజేయును. చేదుపొట్ల, వేపవేళ్లు, త్రిఫలములు, యష్టిమధుకము, ముత్తవపులగము వీనితోఁ జేయఁబడిన కషాయమును సేవించినయెడల పిత్తమువలనను, శ్లేష్మమువలనను ఉద్భవించిన జ్వరము లణఁగిపోవును.

❧ అమృతాష్టకము; పంచతిక్తము. ❧

శ్లో. గుడూచీన్ద్రయవారిష్ట పటోలం కటురోహిణీ, నాగరం చన్దనం ముస్తా పిప్పలీచూర్ణసంయుతం. 130.
అమృతాష్టక ఇత్యేష పిత్తశ్లేష్మజ్వరాపహః, హృల్లాసారోచకచ్ఛర్ది తృష్ణాదాహనివారణః. 131.
పటోలయవధాన్యాకం ముద్గామలకచన్దనం, పైత్తికే శ్లైష్మికోత్థే జ్వరే తృట్ ఛర్దిదాహనుత్. 132.
క్షుద్రామృతాభ్యాం సహ నాగరేణ సపౌష్కరం చైవ కిరాతతిక్తం, పిబే త్కషాయం త్విహ పఞ్చతిక్తం జ్వరం నిహన్ త్యష్టవిధం సమగ్రమ్. 133.

అమృతాష్టకమును జెప్పుచున్నాడు—తిప్పతీగె, కొడిసెపాలవిత్తులు, వేప, చేదుపొట్ల, కటుకరోహిణి, శొంతి, రక్తచందనము, తుంగముస్తలు, పిప్పళ్లు వీనిని కషాయముగాఁ గాచి త్రాగవలయును. దీనినే అమృతాష్టక మని యందురు. ఈయమృతాష్టకము, పిత్తజ్వరములను పోఁగొట్టును. మఱియును నోటివెంట నుమ్మియూరుచుఁడుట, అరోచకము, ఛర్ది, దాహము, దప్పి మొదలగువానిని దూరముగాఁ బాఱదోలును.

చేదుపొట్ల, యవలు, కొత్తిమెర, పెసలు, ఉసిరిక, రక్తచందనము వీటితో సమాభాగముగ కషాయమును పెట్టి పుచ్చుకొనిన పిత్తజ్వరకఫజ్వరములయం దుండెడి దప్పి, ఛర్ది, గొంతెండిపోవుట అనునివి మొదలంట నణఁగిపోవును. వాకుడు, తిప్పతీగె, శొంతి, పుష్కరమూలము, నేలవేము ఈయయిదును పంచతిక్తము లనఁబడును. ఈపంచతిక్తములతో చేసిన కషాయమును సేవించినయెడల, ఎనిమిదివిధములయిన జ్వరములును సంపూర్ణముగా నశించిపోగలవు.

[కఫపిత్తజ్వరములకై కటుకాదియోగములు; ధాన్యాకాదియోగములు; వాతశ్లేష్మజ్వరచికిత్స; వాలుకాస్వేదనము; ముస్తాదిక్వాథము.]

సశర్కరా మక్షమాత్రాం కటుకా ముష్ణవారిణా, పీత్వా జ్వరే జయేజ్జన్తుః కఫపిత్తసముద్భవమ్. 134.
దీపనం కఫవిచ్ఛేది వాతపిత్తానులోమనం, జ్వరఘ్నం పాచనం భేది శృతం ధాన్యపటోలయోః. 135.