चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 444, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ेंआन्ध्रतात्पर्यसहितमु. 423
अर्क, क्षीरस्नुहीक्षीरमुलनु कलपवलयुनु. वीटिनि पट्टिञ्चिनमात्रमुनने समस्त कुष्ठमुलुनु नशिञ्चुनु.
नवकषायमुलु.
श्लो.
शशाङ्कलेखा सविडङ्गसारा सपिप्पलीका सहुताशमूला ।
सायोमला सामलका सतैला सर्वाणि कुष्ठा न्युपहन्ति लीढा ॥ 53 ॥
तीव्रेण कुष्ठेन परीतदेहो यक्ष्मनुराजीं नियमेन खादेत् ।
संवत्सरं कृष्णतिलद्वितीयां ससोमराजीं वपुषातिशेत् ॥ 54 ॥
घर्मसेवी कदुष्णेन वारिणा वागुजीं पिबेत् ।
क्षीरभोजी त्रिसप्ताहात्कुष्ठरोगा द्विमुच्यते ॥ 55 ॥
एक स्तिलस्य भागा द्वौ सोमराज्या स्तथैव च ।
भक्ष्यमाण मिदं प्रात र्गुह्यदद्रुविनाशनम् ॥ 56 ॥
अवल्गुजा द्विजकर्षं पीत्वा कोष्णेन वारिणा ।
भोजनं सर्पिषा कार्यं सर्वकुष्ठप्रणाशनम् ॥ 57 ॥
त्रिफलापटोलरजसी मञ्जिष्ठा रोहिणीवचा निम्बैः ।
एष कषायोऽभ्यस्तो निहन्ति कफपित्तजं कुष्ठम् ॥ 58 ॥
भावार्थमु:
भावञ्चि, वायुविडङ्गमुलु, पिप्पळ्लु, चित्रमूलमु, मण्डूरमु, उसिरिक, तैलमु — वीटिनि कलिपि भक्षिञ्चिन अन्निविधमुलगु कुष्ठुलुनु नशिञ्चुनु. भयङ्करमगु कुष्ठुगलवारु नल्लनुव्वुलतो चेर्चिन बावञ्चि वित्तनमुलनु ओक्क संवत्सरमु नियममुगा भक्षिम्पवलयुनु. घर्ममुनु सेविञ्चुवाडु वेडिनीळ्लतो सोमराजीलुनु त्रागि पालगु त्रागुचुण्डिन कुष्ठु नशिञ्चुनु. तिललु 1 भागमु, बावञ्चि 2 भागमुलु वीटिनि प्रॊद्दुटने भक्षिञ्चुचुन्न गुप्तदद्रुवुलुनु नशिञ्चुनु. बावञ्चिनि ओक तुलमु वित्तनमुलनु वेडिनीळ्लतो त्रागि नेतिनि तिनिन अन्निविधमुलगु कुष्ठुलु नशिञ्चुनु. त्रिफलमुलु, पटोलमु, पसपु, मञ्जिष्ठ, कटुकरोहिणी, वस, निम्बमु — वीटिकषायमुनु निरन्तरमुनु त्रागिननु कुष्ठुलु नशिञ्चुनु.
छिन्नास्वरसादि सेवनमु.
श्लो.
छिन्नायाः स्वरसो वापि सेव्यमानो यथाबलम् ।
जीर्णे घृतेन भुञ्जीत स्वल्पं यूषोदकेन वा ॥ 59 ॥
अतिपूतिशरीरोऽपि दिव्यरूपो भवे न्नरः ।
पटोलखदिरारिष्ट त्रिफलाकृष्णवेत्रजम् ॥ 60 ॥
तिक्ताशनः पिबे त्क्वाथं कुष्ठी कुष्ठं व्यपोहति ।
तिलाज्यत्रिफलाक्षौद्रव्योषभल्लात शर्कराः ॥ 61 ॥
वृष्या स्सप्त समो मेध्यः