चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. 425

మూలము కేల జాజి వీటిఆకులను గోమూత్రముతో నూరి లేపన చేసినచో శ్విత్రములు దద్దులు కుష్ఠువు మున్నగునవి నశించును. దంతి చిత్రమూలము గుంటకలగర వీటి తైలమునందు పక్వముచేసి లేపనచేసినను, దుర్గంధముగలపురుగులను నూరి లేపనచేసినను శ్విత్రకుష్ఠములు నశించును. బావంచివిత్తనములు నాలుగు పలములు హరిదళము ఒక పలము వీటిని గోమూత్రములో నూరి లేపనచేసినను సమానమగు వర్ణము వచ్చును.

ధాత్రీ క్వాథములు.

శ్లో. ధాత్రీఖదిరయోః క్వాథం పీత్వా వల్గుజసంయుతమ్, శంఖేందుధవళం శ్విత్రం తూర్ణం హన్తి న సంశయః. 71. తీరేశు దగ్ధే గజలండజేచ గజస్య మూత్రేణ బహుస్రుతే చ, ద్రోణప్రమాణం దశభాగయుక్తే దత్త్వా పచేద్ద్విజ మవల్గుజస్య. 72. ఏత ద్విదా చిక్కణతాముపైతి తదా సుసిద్ధాం గుడికాం ప్రయుఞ్జ్యాత్, శ్విత్రం విలింపే దథ తేన ఘృష్టం తదా వ్రజే త్యాశు సవర్ణభావమ్. 73. శ్వేతాయంతీమూలం పిష్టం పీతం చ గవ్యపయసేవ, శ్విత్రం నిహన్తి నియతం రవివారే వైద్యనాథ స్వాజ్ఞా. 74.

ఉసిరిక కాచు వీటిక సాయములో బావంచిని కలిపికొని త్రాగిన చంద్రునివలె తెల్లగానున్న కుష్ఠులును నశించును. సందేహము లేదు. తెగరినెను చక్కగా దగ్ధముచేసి ఏనుగు మూత్రముతో కడిగి ద్రోణమునీటిలో పదవపాలు బావంచి విత్తనములను వైచి పక్వము చేసి గట్టిపడిన పిమ్మట మాత్రలనుచేసి వీటిని లేపనచేసినచో తెల్లకుష్ఠులు నశించును. తెల్లని నెల్లి వేరును నూరి గోమూత్రముతో చవటవటుకును నియమముగా త్రాగినచో శ్విత్రకుష్ఠములు నశించునని ధన్వంత్రీ యాజ్ఞయై యున్నది.

కుష్ఠహరచూర్ణము.

శ్లో. పుష్పకాలే తు పుష్పాణి ఫలకాలే ఫలాని చ, సంచూర్ణ్య పిచుమర్దస్య త్వఙ్మూలాని దలాని చ. 75. ద్వ్యంశాని సమాహృత్య భాగైకాని ప్రకల్పయేత్, త్రిఫలాత్ర్యుషణం బ్రాహ్మీ శ్వదంష్ట్రాఁగుష్కరాగ్ని కాః. 76. విడంగసారవారాహీ లోహచూర్ణామృతా స్సమాః, హరిద్రాద్వయావల్గుజవ్యాధిఘాతాః సశర్కరాః. 77. కుష్ఠేంద్రయవపాఠాశ్చ కృత్వా చూర్ణం సుసంయుతమ్, ఖదిరాసననింబానాం ఘనక్వాథేన భావయేత్. 78. సప్తధా పంచనింబం తు మార్కవస్వరసేన తు, స్నిగ్ధ

54