चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. 433

బృహన్మరిచాద్య తైలము

श्लो.
मरीचं त्रिवृता दन्ती क्षीरमार्कं शकृद्रसः ।
देवदारु हरिद्रे द्वे मांसी कुष्ठं सचन्दनम् ॥ १४१ ॥
विशाला करवीरं च हरितालं मनश्शिला ।
चित्रको लाङ्गलाख्या च विडङ्गं चक्रमर्दकम् ॥ १४२ ॥
शिरीषं कुटजो निम्बं सप्तपर्णस्सुहामृताः ।
संपाको नक्तमालश्च खदिरं पिप्पली वचा ॥ १४३ ॥
ज्योतिष्मती च पलिका विषस्य द्विपलं भवेत् ।
आधकं कटुतैलस्य गोमूत्रं तु चतुर्गुणं ॥ १४४ ॥
मृत्पात्रे लोहपात्रे वा शनैर्दृढ्वाग्निना पचेत् ।
पक्त्वा तैलवरं ह्येतन्निक्षिपेत्कुष्ठिकान्व्रणान् ॥ १४५ ॥
पामा विचर्चिका दद्रु कण्डू विस्फोटकानि च ।
वलयः पलितं छाया नीवी व्यङ्गस्तथैव च ॥ १४६ ॥
अभ्यङ्गेन प्रणश्यन्ति सौकुमार्यञ्च जायते ।
प्रथमे वयसि स्त्रीणां यासां नस्यं तु दीयते ॥ १४७ ॥
परामपि जरां प्राप्य न स्तना यान्ति नम्रतां ।
वलीवर्दस्तुरङ्गो वा गजो वा वायुपीडितः ॥ १४८ ॥
एभिरभ्यञ्जनैर्गाढं भवेन्मारुतविक्रमः ।

ఆంధ్ర తాత్పర్యము:
మిరియములు, తెల్లతెగడ, దంతి, అర్కక్షీరము, పేడరసము, దేవదారువు, పసుపు, మ్రానిపసుపు, జటామాంసి, కుష్ఠు, చందనము, గన్నేరు, హరిదళము, మణిశిల, చిత్రమూలము, లాంగలి, వాయువిడంగములు, తగిరిసె, సిరిసెన, కొష్ఠుచెక్క, నింబము, ఏడాకులపొన్న, జెముడు, తిప్పతీగ, రేల, నెమలిఅడ్డు, తుంగముస్తే, పిప్పళ్లు, వస — వీటిని పలము చొప్పున; ఆవనూనె ఒక ఆధకము; నాలుగు రెట్లు గోమూత్రము — వీటిని మట్టికుండలోగాని, లోహపాత్రలోగాని సన్నని సెగను పక్వముచేసి దించి, ఈ తైలమును కుష్ఠువ్రణములకు పూయవలయును. గజ్జి, విచర్చిక, దద్రువు, జలవిస్ఫోటకము, వలీపలితము — ఇవన్నియు నశించును. యోగ్యపు ప్రథమావస్థలో నస్యమును చేసినచో స్త్రీలకు వృద్ధావస్థలోనైనను చనుమొనలు వ్రేలఁబడవు.

---

విషతైలము

श्लो.
नक्तमालं हरिद्रे द्वे अर्कस्तगरमेव च ॥ १४९ ॥
करवीरं वचा कुष्ठमास्फोता रक्तचन्दनं ।
मालती सप्तपर्णं च मञ्जिष्ठा सिन्धुवारिका ॥ १५० ॥
एषामर्धपलान् भागान् विषस्यार्धपलं तथा ।
चतुर्गुणे गवां मूत्रे तैलप्रस्थं विपाचयेत् ॥ १५१ ॥

55