चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 459, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें438 चक्रदत्त—५१. आम्लपित्ताधिकारमु.
बुद्ध्वा दोषगतिं भिषक्. 13. उष्णानि वा यथाकालं शीतपित्ते प्रयोजयेत् .
एल्लप्पुडुनु वेपाकुलनु नेतिथोఁगानि उसिरिकतोఁगानि कलिपितिनिनचो विस्फोतकमु कोष्ठु शीतमु शीतपित्तमु गज्जि मुन्नगुनविनशिंचुनु. पंडिनगुम्मुडु नेंडिंचि पालतोतिनिन शीतपित्तमुलु नशिंचुनु. एलादि गणपुटौषधमुलनु तैलमुतो नलुगुपेट्टवलयुनु. एंडिनमुनఁग कायल रसमुतोఁकानि उलवलकषायमुतोगानि तित्तिरिपक्षिमांसपु रसमुतोఁगानि भुजिंपवलयुनु. दोषमुलनु चक्कఁगा नेऴिगि शीतलमुलुगानि उष्णमुलुगानि यैन यन्नपानमुलनु शीतपित्तरोगमुल ननुसरिंचि वैद्युఁडु पेट्टिंचुचुंड वलयुनु.
इट्लु चक्रदत्तयंदु उदर्थकोष्ठ शीतपित्ताधिकार प्रकरणमु मुगिसेनु.
५१. आम्लपित्ताधिकारमु.
आम्लपित्तमुनकु सामान्योपायमुलु.
श्लो. वान्तिं कृत्वाम्लपित्तेतु विरेकं मृदु कारयेत्, सम्यग्वान्तिविरिक्तस्य सुस्निग्ध स्यानुवासनं. 1.
आस्थापनं चिरोद्भूते देयं दोषाद्यपेक्षया, क्रियाशुद्धस्य शमनी ह्यनुबंधव्यपेक्षया. 2.
दोषसंसर्गजे कार्या भेषजाहारकल्पना, ऊर्ध्वगं वमनेर्धीमा नधोगं रेचनै र्हरेत्. 3.
तिक्तभूयिष्ठ माहारं पानं वापि प्रकल्पयेत्, यवगोधूमविकृती स्तीक्ष्णसंस्कारवर्जिताः. 4.
यथास्वं लाजसक्तू न्वा सीता न्मधुयुता न्पिबेत्, निष्कषायपक्वपथ्या, क्वाथ स्त्रीसुगंधिमधुयुतः पीतः, अपनयति चाम्लपित्तं यदि भुंक्ते मुद्गयूषेण. 5.
कफपित्तवमीकंडुज्वरविस्फोटदाहहा, पाचनो दीपनः क्वाथः शृंग बेरपटोलयोः. 6.
पटोलं नागरं धान्यं क्वाथयित्वा जलं पिबेत्, कंडूपामा र्तिशूलघ्नं कफपित्ताग्निमांद्यजित्. 7.
पटोलविश्वामृतरोहिणीकृतं, जलं पिबे त्तिक्तकोहृद्यै तु, शूल भ्रमा रोचक वह्निमांद्य दाहज्वरच्छर्दिनिवारणं तत्. 8.
यवकष्णापटोलानां क्वा