चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము. 443

అమ్లోదకానుపానం చ హితం మధురవర్జితం, దుగ్ధం చ నారికేళం చ వర్జనీయం విశేషతః. 47. భోజ్యం యథేష్ట మిష్టం చ వారిభక్తామ్ల కాంజికం, హం త్యమ్లపిత్తం వివిధంశూలం చ పరిణామజం. 48. పాండు రోగం చ గుల్మం చ శోధోదరగుదామయాన్, యక్ష్మాణం పంచకాసాం శ్చ మందాగ్నిత్వ మరోచకం. 49. ప్లీహానం శ్వాస మానాహ మామ వాతం సుదారుణం, గుడి క్షుధావతీ సేయం విఖ్యాతా రోగనాశినీ. 50.

అభ్రధాతుచూర్ణమును 2 పలములు లోహము 1 పలము లోహమలము అరపల మువీటినొకచోటుననుంచి మంజిష్ఠను ఏనుగుపిప్పలి మసలి వీటినిరసముతీసి యుంచుకొని పిల్లిపీచర గుంటక లగర నీలి వీటినిరసముతీసి పిమ్మట త్రిఫలములు తుంగముస్తెలు భద్రముస్తె లు వీటితోస్థాలీపక్వముతో చూర్ణముచేసి పాదరసము గంధకము నొక్కొక్కతులము కలపవలయును. రాతిఖల్వములో దీనిని చక్కగా నూరి కాటుకవలె చేయవలయును. వస చవ్యము వామము జీవకము సోంపు శొంతి మిరియములు పిప్పళ్లు తుంగముస్తెలు వాయువిడంగములు పిప్పలిమూలము తులసి తెల్ల తెగడ చిత్రమూలము దంతి గంటుభారంగి వెలగ మానకంద సహదేవాకు నల్ల తెగడ వీటిని అరపలమరపలము చొ॥ చూర్ణముచేసి గుడ్డతో వస్త్రకాలితము బట్టవలయును. మఱియును కరక్కాయలు తాడి ఉసిరిక వీటిని ప్రత్యేకముగా రెండేసి నాల్గేసితులముల చొప్పునచూర్ణించి అన్నిటిని లోహపాత్రము నందు భావనచేసి మూడుమారులు కిలియంబెట్టవలయును. ఎండలో అల్లమును కట్ట తో నలగబొడిచి ఆరసముతో రాతిపైని నూరి మాత్రలను కట్టవలయును. రేగు గింజంతగాకట్టి ఎండించియుంచుకొని ప్రతిదినమును ప్రాతః కాలమునందు . మూడుమాత్రల చొ॥ సేవింపవలయును. ఆమ్లరసము ననుపానము చేసికొని మధురపదార్థములను త్యజింపవలయును. ఇయ్యది అనేకవిధములగు ఆమ్లపిత్తములను ఉదరరోగాదులను పోగొట్టును.

— జీరకఘృతము. —

శ్లో. విష్ట్వా౭జాజీం సధాన్యాకం ఘృతప్రస్థం విపాచయేత్, కఫ పిత్తారుచిహరం మందానిలవమిం జయేత్ . 51.

జీలకఱ్ఱను ధనియములను నూరి 16 పలములనేతిని పక్వముచేసి సేవించిన కఫ పిత్తారుచులు మానును. మందాగ్నిని ఛర్దిని ఇది పోగొట్టును.

— పటోలశుంఠీ ఘృతము. —

శ్లో. పటోలశుంఠ్యోః కల్కాభ్యాం కేవలం కులకేన వా, ఘృతప్రస్థం విపక్తవ్యం కఫపిత్తహరం పరం. 52.