चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 465, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें441 చక్రదత్త—౫౧. ఆమ్లపిత్తాధికారము. ४४१ चक्रदत्त—५१. आम्लपित्ताधिकारमु.
पटोलमुनु शोंठिनि कल्कमु लनु चेसि 16 पलमुल नेयिनि पक्वमुचेसि सेविंचिन कफपित्तमुलु नशिंचुनु.
❖ पिप्पलीघृतमु ❖
श्लो.
पिप्पलीक्वाथकल्केन घृतं सिद्धं मधुप्लुतं पिबेत्तत्प्रातरुत्थाय आम्लपित्तनिवृत्तये ॥ ५३ ॥
तात्पर्यमु:
पिप्पळ्ळ कषायमुल कल्कमुलो नेतिनि सिद्धमुचेसि प्रॊद्दुटि पूट तेनेनु कलिपिकॊनि त्रागिनचो आम्लपित्तमुलु नशिंचुनु.
❖ द्राक्षाद्यघृतमु ❖
श्लो.
द्राक्षामृताशक्रपटोलपत्रैः सोशीरधात्रीघनचन्दनैश्च ।
त्रायन्तिकापद्मकिरातधान्यैः कल्कैः पचेत्सर्पिरुपेतमेभिः ॥ ५४ ॥
युञ्जीत मात्रां सह भोजनेन सर्वर्तुपानेऽपि भिषग्विद्ध्यात् ।
बलासपित्तं ग्रहणीं प्रवृद्धां कासाग्निसादं ज्वरमम्लपित्तम् ॥ ५५ ॥
सर्वं निहन्याद्द्भुतमेतदाशु सम्यक्प्रयुक्तं ह्यमृतोपमं च ॥
तात्पर्यमु:
द्राक्ष, तिप्पतीगे, कोडिसेपाल, पटोलमु, वट्टिवेळ्लु, उसिरिक, तुंगमुस्ते, चन्दनमु, कटुकरोहिणि, पद्माक्षमु, नेलवेमु, धनियामुलु वीनिकल्कमुतो नेतिनि चेर्चि पक्वमुचेसि भोजनसमयमुलन्दु दीनिनि प्रयोगिंपवलयुनु. इय्यदि कफपित्तादि रोगमुलनु अन्निटिनि नशिंपजेयुनु.
❖ शतावरीघृतमु ❖
श्लो.
शतावरीमूलकल्कं घृतप्रस्थं पयस्समम् ।
पचेत्स्नेहद्वग्निना सम्यक् क्षीरं दत्त्वा चतुर्गुणम् ॥ ५६ ॥
नाशयेदम्लपित्तं च वातपित्तोद्भवान् गदान् ।
रक्तपित्तं तृषां मूर्च्छां श्वाससन्तापमेव च ॥ ५७ ॥
तात्पर्यमु:
शतावरीकल्कमुनु जलमुनु समानभागमुलुगा चेर्चि 16 पलमुल नेयि नालुगुरेट्ल पालु कलिपि सन्ननिसेगनु पक्वमुचेयवलयुनु. इय्यदि आम्लपित्तमुनु, वातपित्तमुलवलन पुट्टिन रोगमुलनु, रक्तपित्तमुनु, दप्पि, मूर्च्छलनु, श्वासमुनु, संतापमुलनु नशिंपजेयुनु.
इट्लु चक्रदत्तमुन्दु आम्लपित्ताधिकारप्रकरणमु मुगिसेनु.