चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 466, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें५२. विसर्पविस्फोटाधिकारमु।
विसर्पिविस्फोटमुलकु उपायमुलु।
श्लो. विरेकवमनालेपसेचनासृग्विमोक्षणैः, उपाचरेद्यथा दोषं विसर्पानविदाहिभिः ॥ १ ॥
पटोलपिचुमर्दाभ्यां पिप्पल्या मदनेन च, विसर्पे वमनं शस्तं तथैवेन्द्रयवैस्सह ॥ २ ॥
त्रिफलारससंयुक्तं सर्पिस्त्रिवृतया सह, प्रयोक्तव्यं विरेकार्थं विसर्पज्वरशान्तये ॥ ३ ॥
रसमामलकानां वा घृतमिश्रं प्रदापयेत्, तृणवर्ज्यं प्रयोक्तव्यं पञ्चमूलचतुष्टयम् ॥ ४ ॥
प्रदेहसेकसर्पिर्भिर्विसर्पे वातसम्भवे ॥
विरेचनमुलु वमनमुलु लेपनमुलु सेचनमुलु रक्तस्रावमुलु मुन्नगुवानिनि, दोषानुसारमुगा विसर्पसविदाहकरमुलगु चिकित्सलनु चेयवलसिनदि। पटोलमु निंबमु पिप्पलि उम्मेत्त वीनिमूलमुन विसर्पिरोगमुनन्दु वमनमु चेयिंचुट मंचिदि। त्रिफलारसमुतोनि तेल्लतेगडतोनि विरेचनमुलकै घृतमु निच्चुट मंचिदि, दीनिचे विसर्पज्वरमुलु नशंचुनु। लेनिचो उसिरिकरसमुलो नेतिनिकलिपि प्रयोगिंपवलयुनु। लेनिचो तृणपञ्चकवर्जितमगु पञ्चमूलकचतुष्टयमुनैननु ईयवलयुनु। वातमुवलनఁबुट्टिन विसर्पमुलकु लेपमुलु सेचनमुलतो चिकित्सलनु चेयఁगावलयुनु।
वातमुनन्दु कोष्ठमुनुन्नगु चिकित्सलु।
श्लो. कुष्ठं शताह्वा सुरदारुमुस्ता वाराही कुस्तुम्बुरु कृष्णगन्धाः,
वातेऽर्कमशार्गलाश्च योज्याः सेकेषु लेपेषु तथा घृतेषु ॥ ५ ॥
प्रपौण्डरीकं मञ्जिष्ठा पद्मकोशीरचन्दनैः,
सयष्टीन्दीवरैः पित्ते क्षीरपिष्टैः प्रलेपयेत् ॥ ६ ॥
कशेरुशृङ्गाटकपद्मगुन्द्राः सशैवलाः सोत्पलकर्दमाश्च,
वस्त्रान्तराः पित्तकृते विसर्पे लेपा विधेयाः सघृताः सुशीताः ॥ ७ ॥
प्रदेहाः परिषेकाश्च शस्यन्ते पञ्चवल्कलैः,
पद्मकोशीरमधुकचन्दनैर्वा ॥