चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము. 449

౭ వృషాద్యఘృతము. ౮

శ్లో. వృషఖదిరపటోల పత్రనింబత్వగమృతామలకీ కషాయకల్కైః, ఘృతమభినవ మేత దాశు పక్వం జయతి విసర్పగదాన్ సశుష్కగుల్మాన్. 34.

అడ్డసరము కాచు చేదపొట్ల లవంగపుపట్ట తిప్పతీగ ఉసిరిక వీటికషాయములోను కల్కములోను నూత్నఘృతమును పక్వము చేయవలయును. ఇయ్యది విసర్పమున్నగువానిని పోగొట్టును.

---

౭ పంచతిక్తఘృతము. ౮

శ్లో. పటోలసప్తచ్ఛదనింబవాసా ఫలత్రికం ఛిన్నరుహావిపక్వం, తత్పంచతిక్తం ఘృత మాశు హన్తి త్రిదోషవిస్ఫోటవిసర్పకండుః. 35.

చేదుపొట్ల ముయ్యాకుపొన్న వేపాకు అడ్డసరము త్రిఫలములు తిప్పతీగ వీటితో పక్వముచేసిన ఘృతము విస్ఫోటము విసర్పము కండువులను పోగొట్టును.

---

౭ మహాపద్మకఘృతము. ౮

శ్లో. పద్మకం మధుకం లోధ్రం నాగపుష్పస్య కేసరం, ద్వే హరిద్రే విడంగాని సూక్ష్మైలాతగరం తథా. 36.
కుష్ఠంలౌహపత్రకం సిక్థకం తుత్థ మేవ చ, బహువారః శిరీష శ్చ కపిత్థఫల మేవ చ. 37.
తోయే నాలోడ్య తత్సర్వం ఘృతప్రస్థం విపాచయేత్, యాం శ్చ రోగా న్నిహన్యా ద్వై తా న్నిబోధ మహామునే. 38.
సర్వకీటాఖుదష్టేషు లూతామూత్రకృతేషు చ, వివిధేషు స్ఫుట కేషు తథా కుష్ఠవిసర్పిషు. 39.
నాడీషు గండమాలాసు ప్రభిన్నాసు విశేషతః, అగస్త్యవిహితం ధన్యం పద్మకం తు మహాఘృతం. 40.

పద్మాక్షము మధుకము లొద్దుగ నాగకేసరములు పసపు మ్రానిపసపు వాయువిడంగములు చిట్టి యెలకులు తగరము కోష్టు లక్క తాడిశపత్రి మైలుతుత్తము మైనము విరిగిచెక్క శిరీషము వెలగపండ్లు వీటిని నీటిలో నూరి అందు 16 పలముల తైలమును పక్వము చేసి లేపించినచో విసర్పములు పురుగులు మూత్రకృచ్ఛ్రరోగములు అనేక విధములగు స్ఫోటకములు కుష్ఠులు విసర్పములు నాడీవ్రణములు గండమాలలు నశించును.

57