चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము. 451

మానే ప్రయోజ్యాః. 5. ఉద్ధృత్య ముష్టి మాచ్ఛాద్య భేషజం య త్ప్రయుజ్యతే, తన్ముష్టి యోగ మిత్యాహు ర్దృష్టియోగపరాయణాః. 6.

అన్ని విధములగు మసూరికలయందును చేదుపొళ్ల వేపాకు అడ్డసరము వీటికషాయమును వసకోష్టుచెక్క మధుకము ఉమ్మెత్త కాయ వీటికల్కమును ఇచ్చి వాంతులను చేయించుట మంచిది. బ్రాహ్మీరసమునందు తేనెను వైచికొని త్రాగినను జలబ్రాహ్మీరసమును త్రాగినను చిలుకకూర రసమును త్రాగినను హితమును కలిగించును. వమనమును చేయించి ప్రవర్తుల క్రియవలయును. నిర్జ్వలమనుష్యునకు ఇట్లైనచో శమనము కలుగును. కాకర జీలకఱ్ఱ ఆకుల రసమునందు పసపు వైచి త్రాగినచో జ్వరములు విస్ఫోటములు మసూరికలు శాంతించును. వమనము చేయించుటచేతను విరేచనమున కిప్పించుటచేతను దోషరహితము అయినవానికి వచ్చిన మసూరికలు నశించిపోవును. తెల్లవాకుడు తిప్పతీగె వీటికషాయములో ఒకమాషమంత ఇంగువనువై చిగాని నేతితో క్రాంచబీజములను నూరిగాని సేవించినచో మసూరికలు నశించును.

సీకటిమూలమును నూరి త్రాగినను మహాకంద వనస్పతి వేళ్ళనునూ త్రాగినను మిరియములతో నెమలి యడుగుచెట్టు వేళ్ళను నూరి త్రాగినను మసూరికలు నశించును.

❧ ఉష్ట్రమూలాంబుపానాదులు. ❧

శ్లో. ఉష్ట్రకంటకమూలం వా పృశ్నంతామూల మేవ వా, విధి గృహీతం జ్యేష్ఠాంబుపీతం హన్తి మసూరికాం. 7.

తద్వ చ్ఛృగాలకంటకమూలం చ పృషితాంభసా, మసూరీం మూర్ఛితో హన్తి గంధకార్థ స్తు పారదః. 8.

నిశాచించాచ్ఛదే శీతవారిపీతే తథైవ తు, యావ త్సంభావ్య మసూర్యంగే తావద్భిః శైలుషైః దలైః. 9.

ఛిన్నై రాతురనామ్నాతు గుణీ వ్యేతి న వర్ధతే, పృషితం వారి సక్షౌద్రం పీతం దాహగుణీ హరం. 10.

శేలుత్వక్క్వాథశీతాంభః సేకోవా కాయశోషణే, ఉగ్రాజ్యవంశశీలీ యనవృషకార్పాస కీకస బ్రాహ్మీ. 11.

స్వరసమయూరక లాక్షాధూపో రోమాంతికాదిహరః, తర్పణం వాతజాయాం ప్రాగ్లాజచూర్ణై స్సశర్కరైః. 12.

భోజనం తిక్తయూషై శ్చ ప్రతుదానాం రసేన వా, ద్విపంచమూలం రాస్నా చ దా ర్వ్యుశీరం దురాలభా, 13.

సామృతా ధాన్యకం ముస్తం జయే ద్వాతసముత్థితాం. 14.