भारतकोश
चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

Chakradatta Hindi

महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा

स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)

DevanagariHindipublished674 पृष्ठ

पृष्ठ 478, कुल 674 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 478

४४. क्षुद्र रोगाधिकारमु.

श्लो. तत्रा जगल्लिका मामां जलौकाभि रुपाचरेत्, शुक्ति सौराष्ट्रिकाक्षार कल्कै श्चालेपये न्मुहुः ॥ १ ॥ कठिनां क्षारयोगैश्च द्रावयेदजगल्लिकाम्, श्लेष्मविद्रधि कल्केन जये दनुशयीं भिषक् ॥ २ ॥ विवृता मिन्द्रवृद्धांच गर्दभीं जालगर्दभीम्, इरिवेल्लिकां गन्धनामां जयेत्पि त्तविसर्पिवत् ॥ ३ ॥ मधुरौषधसिद्धेन सर्पिषा शमयेद्व्रणान्, रक्तावसेकै र्बहुभि स्स्वेदनै रपतर्पणैः ॥ ४ ॥ जये द्विदारिकां लेपैः शिग्रुदेवद्रु मोद्भवैः, पनसि कां कच्छपिका मनेन विधिनाभिषक् ॥ ५ ॥ साधये त्कठिनानन्यान्योञ्चोत्थान्दोषसमुद्भवान्, अन्त्रालजींकच्छपिकां तथा पाषाणगर्दभम् ॥ ६ ॥ सुरदारु शिलाकुष्ठैः स्वेदयित्वा प्रलेपयेत्, कफमारुतशोथघ्नो लेपः पाषाणगर्दभे ॥ ७ ॥


[प्रतिपदार्थ / व्याख्या]

अपक्वमुगानुन्न अजगल्लिकारोगमुनु जलगलनुपट्टिञ्चि युपचरिम्पवलयुनु. मुत्तेपुसुन्नमुनु सौराष्ट्रीलवणमुनु कल्कमुचेसि पूयुटचेत शमिम्पजेयनलयुनु. गट्टिगानुन्न अजगल्लिकनु उप्पुपदार्थमुल लेपनचेत करिगिम्पवलयुनु. अनुशयीरोगमुनु कफविद्रधिकि चेप्पिन कल्कमुतो पोगोट्टवलयुनु. विवृत इन्द्रवृद्ध गर्दभि जालगर्दभि इरिवेल्लिका अनुनीरोगमुलयन्दु पित्तविसर्पिकि चेप्पिन यौषधमुलचेत जयिम्पवलयुनु. मधुरमुलगु नौषधुलचे तयारूचेयबडिन ने Tito గాయములను (नेतिथो गयमुलनु) मान्पवलयुनु. विदारिकारोगमुनु नेत्तुरुवेडलिञ्चुट, चेमटपुट्टिञ्चुट, लङ्घनमु चेयिञ्चुट मुन्नगुवानिचेतनु मुनग देवदारुल चेक्कलनु नूरी लेपनचेयुटचेतनु उपचरिम्पवलेनु. पनसिकनु कच्छपिकनु कूड नीतीरुनने चिकित्सचेयवलयुनु. इतरमुलगु दोषमुलवलन गलिगिन दुस्साध्यमुलगु शोधललो (वापुलनु) इत्ले चिकित्सचेयवलयुनु. आन्त्रालजी पाषाणगर्दभमु कच्छपिक अनु नीरोगमुलनु गूड, चेम्मटपट्टिञ्चि देवदारुचेक्क मणिशिल कोष्ठु वीटिनि नूरी पट्टुवेसि पोगोट्टवलयुनु. पाषाणगर्दभमुनन्दु कफवातमुलनु पोगोट्टुनट्टि पट्टुलनु वेयवलयुनु.


58