चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. 459

డుగు విత్తనములు పసుపు కశీసము మధుకము తేనె గోరోచనము హరిదళము వీటిని నూరి లేపనచేయుట అలసరోగమునందు హితకరము. లక్క కరక్కాయలు వీటిరసమును పూసినను విషపు నెత్తురును వెడలించినను జాపత్రి నూరి పట్టు వేసినను అలసరోగములు కుదురును.

ప్రసారణాదులు.

శ్లో. బృహతీరససిద్ధేన తైలేనాభ్యజ్య బుద్ధిమాన్, శిలారోచనకాశీ సచూర్ణైర్వా ప్రతిసారయేత్. 16.
దహేత్కదర ముద్ధృత్య తైలేన దహనేనవా, చిప్పముష్ణామ్బునా స్విన్న ముత్కృత్యాభ్యజ్య తం వ్రణమ్. 17.
దత్వా సర్జరసం చూర్ణం బధ్వా వ్రణవదాచరేత్, స్వరసేన హరిద్రాయాః పాత్రే కృస్నాయసే భయామ్. 18.
ఘృష్ట్యా తజ్జేన కల్కేన లింపే చ్చిప్పం పునఃపునః, చిప్పే సటంకణాస్ఫోతా మూలలేపో నఖప్రదః. 19.
నింబోదకేన వమనం పద్మినీకంటకే హితఁ, నింబోదకకృతంగర్పిః సక్షౌద్రం పాన మిష్యతే. 20.
పద్మ నాళకృతః క్షారః పద్మినీం హంతి లేపతః, నింబారగ్వధకల్కైర్వా ముహు రుద్వర్తనం హితం. 21.
నీలీపటోలమూలాభ్యాం సాజ్యాభ్యాం లేపనం హితం, జాలగర్దభరোগే తు సద్యో హంతి చ వేదనామ్. 22.

బుద్ధిమంతుడగు వైద్యుడు వాకుడురసముతో సిద్ధముచేసిన నూనెతో మణిశిలగోరోచనము కాశీసము వీటినిపొడిచేసికలిపి పట్టింపవలయును. కాలిలో కదరనుసకణితిలేచేనేని నూనెతోగాని అగ్నితోగాని నశింప చేయవలయును. చిప్పమనురోగమును గోరు వెచ్చనినీటితో చెమటపట్టించి శస్త్రముతో ఛేదించి ఆగాయమునందు తైలమునువేసి అందుసర్జరసచూర్ణమును పోసి కట్టవలయును. పసుపును పసుపురసముతోను కరక్కాయను నల్లని యినుపపాత్రమునొను నూరి కల్కముచేసి చిప్పమునకు చికిత్సచేయవలయును. టంకపుచెక్క తెల్లచాగ చెక్క వీటిని నూరి పట్టించిన చిప్పరోగముతొలగును. పద్మినీకంటకరోగమునందు వేపరసముతో వాంతి చేయించుట హితము. వేపరసముతో సిద్ధముచేసిన నేతిలో తేనెను కలిపికొని త్రాగుట హితకరము. కమలపుతీవెలముండ్లను నూరి పట్టించిన పద్మినీరోగములు నశించును. లేనిచో వేప ఆరె వీటిని కల్కముచేసి మాటిమాటికి నలుగు పెట్టుటమంచిది. నల్ల చేదుపొట్ల ముల్లంగి వీటిని నేతితోనూరి లేపనచేసిన హితమగును. ఈలేపము జాలగర్దభరొగమునందు తక్షణమే నొప్పిని పోగొట్టి హితమును చేయును.