भारतकोश
चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

Chakradatta Hindi

महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा

स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)

DevanagariHindipublished674 पृष्ठ

पृष्ठ 481, कुल 674 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 481

४६० चक्रदत्त—५४. क्षुद्ररोगाधिकारमु.

स्तन्यशोधनादुलु.

श्लो. अहिपूतनके धात्र्याः पूर्वं स्तन्यं विशोधयेत्,
त्रिफलाखदिरक्वाथैर्व्रणानां धावनं सदा ॥ २३ ॥
करंजत्रिफलातिक्तैः सर्पिस्सिद्धं शिशोर्हितं,
गुदभ्रंशे गुदं स्नेहैः अभ्यज्याशु प्रवेशयेत् ॥ २४ ॥
प्रविष्टं स्वेदयेच्चापि बद्धं गोष्फणया भृशं,
कोमलं पद्मिनीपत्रं यः खादेच्छर्करान्वितं ॥ २५ ॥
एतन्निश्चित्य निर्दिष्टं न तस्य गुदनिर्गमः,
वृक्षाम्लानलचांगेरिबिल्वपाठायवाग्रजम् ॥ २६ ॥
तक्रेण शीलयेत्पायुभ्रंशार्तोऽनलदीपनम्,
गुदं च गव्यपयसा मृक्षयेदविशंकितः ॥ २७ ॥
दुष्प्रवेशो गुदभ्रंशो विशेत्याशु न संशयः,
मूषिकाणां वसाभिर्वा गुदे सम्यक्प्रलेपनं ॥ २८ ॥
स्विन्नमूषिकमांसेन चाथवा स्वेदयेद्गुदम् ।

चन्नुलकुगलिगेडु अहिपूतनरोगमुलपट्टुलन्दु तल्लियॊक्क पालनु शुद्धि चेयवलयुनु. त्रिफलमुलु काचु वीटिकषायमुतो गायमुलनु कडुगवलयुनु. नेमलिअडुगु वित्तनमुलु त्रिफलमुलु वेपवेळ्ळवीटितो तयारूचेसिन नेतिनि पिल्लवानिकिच्चुट मंचिदि. ऎक्कुवगा मैलुतुत्तमुनु पान लेपनलयन्दु प्रयोगिंपवलयुनु. गुददिगिनचो तैलमु मुन्नगुवानिचे गुदनु मॆत्तबऱचि लोपलकु शीघ्रमुगा नॆट्टवलयुनु. पिम्मट चॆमटपुट्टिंचि गोष्फणायंत्रमुतो कट्टुटमंचिदि. लेतकमल दळमुलनु चक्केरतो चेर्चि तिनिनचो निकनॆन्नटिकिनि गुद दिगदु. चिंतपंडु चित्रमूलमु चुक्ककूर मारेडु विषबॊद्दि यवक्षारमु वीनिनि मज्जिगलो कलिपि सेविंचिन गुददिगुटमानि आकलिबुट्टिंचुनु. आवुपालतो तडुपुचुंडिन गुदभ्रंशमु तप्पकतॊलगिपोवुनु. ऎलुकवसनु राचिननु लेक ऎलुक मांसमुतो चॆमट पट्टिंचिननु गुददिगुट निलिचि पोवुनु.


चांगेरी घृतमु.

श्लो. चांगेरीकोलदध्यम्लनागरक्षारसंयुतम्,
घृतमुत्क्वथितं पेयं गुदभ्रंशरुजापहं,
शुंठीक्षारौ वत्र कल्कशिष्टं तु द्रवमिष्यते ॥ ३० ॥

पुलिचिंत रेगु पॆरुगु गंजि शोंति यवक्षारमुलनुचेर्चि नेतिनि चक्कगा काचि त्रागिनचो गुददिगुटमानुनु. इन्दु शोंति यवक्षारमुलु रॆंडुनु कल्क मुलुगानु तक्किनवि द्रवलुगानु चेर्चवलयुनु.