चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

472 చక్రదత్త—౫౪. క్షుద్రరోగాధికారము.

— ❧ శంఖచూర్ణా మున్నగు లేపనములు. ❧ —

శ్లో. నవదగ్ధ శంఖచూర్ణం కాంజికసిక్తం హి సీసకం ఘృష్ట్యా, లేపా త్త్వచా ౬ర్కదలావబద్ధాన్ శుభ్రాన్కరోతి నీలతరాన్. 114. లో హమలామల కల్కై ర్జపాకుసుమై స్సదా నరస్స్నాయాత్, పలితా నీహన పశ్యతిగంగాస్నాయీవ నరకాణి. 115. నింబస్య బీజానిహ భావి తాని భృంగస్య తోయేన తథాశనస్య, తైలంతు తేషాం వినిహంతి న స్యాద్దుగ్ధాన్నభోక్తుః పలితం సమూలం. 116. నింబస్య తైలం ప్రకృతిస్థ మేవ నస్యేనిషిక్తం విధినాయథావత్, మాసేనగోక్షీరభుజోనరస్యజరా గృభూతం పలితం నిహంతి. 117. క్షీరాత్మమార్క వరసాత్ ద్విపస్థే మధుకాత్పలే, తైలస్యకుడపం పక్వం తన్నస్యం పలితావహం. 118.

కొత్తగా కాల్చిన శంఖచూర్ణమును గంజితో తడిపి సీసముననూరి కలపవ లయును. పిమ్మట దీనినిపూసి తలకు జిల్లేడాకులను కట్టవలయును. ఇట్లుచేసిన తెల్లని వెండ్రుకలను మిక్కిలియును నలుపెక్కును. మందూరము ఉసిరిక జపాపుష్పము వీటి కల్కమును రుద్దుకొని స్నానముఁ జేసిన గంగలో స్నానము చేసినవాడు పాపములను వలెనే తల నెఱుపురోగమును పోగొట్టుకొన గలుగును. వేపవిత్తనములను గుంట కలగ రాకురసములో గాని పుల్ల నీటితో (తుషాంబ) గానిభావనచేసి దానితో తైలమును సి ద్ధముచేయ వలయును. దీనిని నస్యవిధిచేయుచు పాలనన్నమును తినెడివాఁడు పలితరోగ ములను పోగొట్టుకొనును. వేపనూనెనే నస్యవిధిగా నుపయోగించిన వానికి వృద్ధదశ యందును నెఱుపుతనము రాఁజాలదు. పాలను గుంటకలగరాకు రసమును 32 తులములు తెచ్చి రెండుపలములు అతిమధురమును చేర్చి 4 పలముల తైలమును పక్వముచేసి మర్ద న చేసినచో తలనైటియుట నశించి పోగలదు.

— ❧ మహానీలతైలము. ❧ —

శ్లో. ఆదిత్య వల్లీమూలాని కృష్ణశ్శైలేయ కస్యచ, సురథస్యచప త్రాణి ఫలం కృష్ణాశనస్య చ. 119. మార్కవంకాక మాచీచ మధుకం దేవదారుచ, పృథ క్దశపలాంశాని పిప్పలీ త్రిఫలాంజనం. 120. ప్ర పౌండరీకం మంజిష్ఠా లోధ్రం కృష్ణాగరూత్పలం, ఆమ్రాస్థికర్దమః కృ ష్ణామృణాళీరక్తచందనం. 121. సీలీభల్లాతకాశీనీ కాసీసం మదయంతి కా, సోమరాజ్య శనశ్ఛత్రం కృష్ణో పిండీతచిత్రకా. 122. పుష్పాణ్యర్జు నకాశ్యర్యోః ఆమ్రజంబూ ఫలానిచ, పృథ క్పంచపలై ర్భాగైః సుపి