चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. 478

త్థైరార్థకంపచేత్. 123. వైభీతకస్య తైలస్య ధాత్రీ రస చతుర్గుణమ్, కుర్యా దాదిత్యపాకం వా యావచ్ఛుష్కో భవే ద్రసః. 124. లోహపాత్రే తతః పూతం సంశుద్ధ ముపయోజయేత్, పానే నస్యక్రియాయాం చ శిరోభ్యంగే తథైవచ. 125. ఏతచ్చాక్షుష్య మాయుష్యం శిరస స్సర్వరోగనుత్, మహానీల మితి ఖ్యాతం పలితఘ్ను మనుత్తమమ్. 126.

సూర్యవల్లితీఁగయొక్క వేరు నల్లగోరింటరసము సురసపత్రములు నీలివిత్తనములు గుంటకలగరాకు కాచఆకు దేవదారు వీటి నన్నిటిని వేట్వేరుగా పదిపదిపలములు తెచ్చి పిప్పళ్లు త్రిఫలములు తుత్థాంజనము కమలము మంజిష్ఠ లొద్దుగ అగరు మామిడిటెంక నల్లగలువలు ఎఱ్ఱగంధము నీలి జీడివిత్తనములు కాసీసం మదయంతి సోమవల్లి అశము చిత్రమూలము మద్ది నేలగుమ్మడు మామిడి నేరేడు వీటిని వేఱువేఱుగా నైదేదు పలములను తెచ్చి అన్నిటిని నూరి సిద్ధముచేసి పిమ్మట 74 పలముల తాడితైలమును తైలముకంటెను నాల్గురెట్లధికముగా నుసిరికాయలరసమును తీసికొని కలిపి (అన్నిటిని) ఎండలోపెట్టి తర్వాత వడియఁగట్టి యినుపపాత్రములో పోసి యుంచవలయును. ఈ తైలమును త్రాగుటకును నస్యవిధికిని తలంటునకును ఉపయోగించిన నేత్రములకు వికాసము నిచ్చును. ఆయుష్యమును పెంపొందించును. శిరోగోగములను పూర్తిగా పోఁగొట్టును. ఇయ్యది మహానీలతైల మనఁబడును. తల నెఱియుటను పోఁగొట్టును. ఉత్తమమైనది.

భృంగరాజఘృతాదులు.

శ్లో. భృంగరాజ రసే పక్వం శిఖిపిత్తేన కల్కితం, ఘృతం నస్యేన పలితం హన్యా త్సప్తాహయోగతః. 127. కాంజికాపిష్ట శైలూకమజ్జ సచ్ఛిద్రతాహ గే, యదర్కతాపా త్పతతి తైలం త న్నస్య నృణామ్. 128. కేశా నీలాలీ సంకాశా స్సద్య స్స్నిగ్ధా భవంతి చ, నయన శ్రవణ గ్రీవా దంతరోగాంశ్చ హం త్యదః. 129. కాసీసంరోచనాతుల్యం హరితాలం రసాంజనం, ఆమ్లపిష్టైః ప్రలేపోయం వృషకచ్ఛ్వీహిపూతయోః. 130. పటోల పత్ర త్రిఫలా రసాంజన విపాచితం, పీతం ఘృతం నిహంత్యాశు కృచ్ఛ్రామృషీహిపూతనాం. 131. రజనీ మార్కవమూలం పిష్టం శీతేన వారిణా తుల్యం, హంతి విసర్పం లేపా ద్వ్రా

60