चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 495, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें474 चक्रदत्त—५६. मुखरोगाधिकारमु.
ह्रदशना ह्वयं घोरं. 132. नागकेसरचूर्णं वा शतधौतेन सर्पिषा, पिष्ट्वा लेपो विधातव्यो दाहे हर्षे च पादयोः. 133.
नेमलिपिर्रमुतो कल्कमुचेसि नेयि कलिपि गुंटकलगराकु रसमुनंदु पक्वमुचेसि नस्यमुवेसिन तलनेरियुट मानुनु. विरिगिचेक्कनु गंजितोनूरि कल्कमुचेसि रंध्रमुलु गल लोहयंत्रमुनंदु एंडकु एंडिंचि नस्यमुगा नुपयोगिंचिन तक्षणमे कुरुलु नलुपेक्कुनु. इय्यदिये पंड्लु कंड्लु चेवि मेड मुन्नगुवानि रोगमुलनु पोगोट्टुनु. गोरोचनमुनु कासीसमुनु हरिताळमुनु तुत्तमुनु वीटिनि समानभागमुलुगा तेच्चि गंजितो नूरि वृषकचूच्छ अहीपूतनरोगमुलयंदु लेपनचेयुट मंचिदि. चेदुपोळ्ल त्रिफलमुलु रसांजनमु वीटितो पक्वमुचेसिन नेयिनि त्रागुटवलन चिरकालमुनुंडि युन्न यहिपूतन रोगमुलु नशिंचुनु. पसपु गुंटकलगराकु वेळ्लुनु समानभागमुलनु चेकोनि चल्लनिनीटितो नूरि लेपन चेसिनयॆडल भयंकरमुलगु दंतरोगमुलुनु नशिंचुनु. मऱियुनु नूरुमारुलु वडियकट्टिन नेतिलो नागकेसरमुल चूर्णमुनु कलिपि लेपनचेसिनचो काळ्लमंटलुनु नशिंचि पोगलवु.
इत्लु चक्रदत्तयंदु क्षुद्ररोगाधिकारप्रकरणमु मुगिसॆनु.
५६. मुखरोगाधिकारमु.
ओष्ठरोगमुनकु सामान्यमुलगु नुपायमुलु.
श्लो. ओष्ठप्रकोपे वातोत्थे शाल्यन्नेनोपनाहनम्, मस्तिष्कैश्च वनस्यैश्च तैलं वातहरैः शृतम् ॥ १ ॥
स्वेदोऽभ्यंगः स्नेहपानं रसायनमिहोच्यते, श्रीवेष्टकं सर्जरसं गुग्गुलुं सुरदारु च, यष्टीमधुकचूर्णं च विदध्यात्प्रतिसारणम् ॥ २ ॥
वेधं शिराणां वमनं विरेकं तिक्तस्य पानं रसभोजनं च, शीतान्प्रलेपान्परिषेचनं च पित्तोपसृष्टेष्वथरेषु कुर्यात् ॥ ३ ॥
पित्तरक्ताभिघातोत्थान् जलौकाभिरुपाचरेत्, पित्तविद्रधिवच्चापि क्रियां कुर्यादशेषतः ॥ ४ ॥
शिरोविरेचनं धूमः स्वेदः कवलधारणं, हृतक्ते प्रयोक्तव्यमोष्ठकोपे कफात्मके ॥ ५ ॥
त्रिकटुः सर्जिकाक्षारः क्षारश्च यवशूकजः, क्षौद्रयुक्तं विधात...