भारतकोश
चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

Chakradatta Hindi

महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा

स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)

DevanagariHindipublished674 पृष्ठ

पृष्ठ 496, कुल 674 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 496

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. ४७५


...व्यमेतच्च प्रतिसारणं, मेदोजे स्वेदिते भिन्ने शोधिते ज्वलने हितः ॥ ६ ॥ प्रियङ्गु त्रिफलालोध्रं सक्षौद्रं प्रतिसारणं, हितं च त्रिफलाचूर्णं मधुयुक्तं प्रलेपनम् ॥ ७ ॥ सर्जरस कनकगैरिकधान्याक घृततैल सिन्धुसंयुक्तं, सिद्धं सिक्तकमधुरे स्फुटितोच्छितिते व्रणं हन्ति ॥ ८ ॥

तात्पर्यमु (తెలుగు): वातप्रकोपमुचेतनगु ओष्ठरोगमुनन्दु वेडिवरियन्नमुचेत नाविरि पट्टवलयुनु. तललोनु मुक्कुलोनु नगु वानियन्दु वातहारमुलगु नस्यक्रियलनु चेयवलयुनु. चेमटपट्टिंचुट तलण्टुट त्रागुट यनुनिवि ईरोगमुनन्दु रसायनमु लनఁबडुनु. सर्षपधूपमु गुग्गिलमु देवदारु मधुकमुवीटिचूर्णमु नेक्किंचुट मंचिदि. पित्तप्रकुपितमुलगु नधरोष्ठरोगमुलन्दु नाडुलनु कुट्टुट, विरेचनमुन किच्चुट चेदुवस्तुवुल तिनिपिंचुट शीतलोदकमुल चेत लेपनास्नानादुलनु चेयवलयुनु. पित्तरक्तमु चेत నైన दानिकि जलगलनु पट्टिंचुट मंचिदि. तक्किनवाटियन्दु पित्तविद्रधिकि चेसिनचिकित्सने चेयवलयुनु. कफमु వలన రక్తమునహरिंचि वच्चिनयोष्ठरोगमुनन्दु नाडीच्छेदमु विरेचनमु पोगपट्टुट चेमटपट्टुट नोटि मुद्दलुपट्टुकोनुट चेयिंपवलयुनु. शोण्ठि मिरियमुलु पिप्पल्लु सर्जिकाक्षारमु हेतु उप्पु तेने कलिपिराचिन ओष्ठपाकमु नशिंचुनु. मेदोजनितमगु दानिकि चेमटपट्टिंचि शोधिंचुटयुनु काल्चुटयुनु मंचिदि. प्रियंगुचेक्क त्रिफलमुलु लोट्टुग वीटिनिनूरि तेनेतो कलिपिराचिन हितमगुनु. सर्जरसमु नागकेसरमु एर्रमट्टि धनियामुलु नेयि नूने सिन्दूरमु वीटितो सिद्धमुचेसिन तैलमुनु राचिन पगिलिनदियुनु गायमैनदियुनु अगु नोष्ठरोगमुलनु पोगोट्टुनु.


दन्तरोगमुन कुपायमुलु

श्लो. शीतादे ह्यस्रयुक्ते तु तोये नागरसर्षपान् ।
निष्क्वाथ्य त्रिफलां चापि कुर्याद्गण्डूषधारणम् ॥
प्रियङ्गवश्च मुस्ता च त्रिफला च प्रलेपनम् ॥ ९ ॥

कुष्ठं दार्श्वीमब्जलोध्रं समङ्गा पारावतिक्रांतेजसी पीतिका च ।
चूर्णं शस्तं घूर्षणं तद्द्विजानां रक्तस्रावं हन्ति कण्डूं रुजाञ्च ॥ १० ॥

चलदन्तस्थिरीकरणे कार्यं वकुलचर्वणम् ।
आर्त्तगलदलक्वाथ गण्डूषो दन्तचालनुत् ॥ ११ ॥

दन्तचाले हितं श्रेष्ठं तिलोग्राचर्वणं सदा ।
दन्तपुप्पुटके कार्यं तरुणे रक्तमोचनम् ॥ १२ ॥

सपञ्चलवणे क्षारः सक्षौद्रैः...