चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 499, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें478 చక్రదత్త—౫౫. ముఖరోగాధికారము.
పండ్లన ఊడ బెఱుకుట
श्लो. छित्त्वाऽधिमांसं शस्त्रेण यदि नोपरजो भवेत् । २६ । शोधयित्वा दहेच्चापि क्षारेण ज्वलनेन वा, गतिर्हिनस्ति हन्वस्थि दशने समुपेक्षिते । २७ । तस्मान्मूलं दशनमुद्धरेद्भग्नमस्थि च, उद्धृते तूत्तरे दन्ते शोणितं सम्प्रसिच्यते । २८ । रक्ताभियोगात्पूर्वोक्ता घोरा रोगा भवन्ति हि, चलमप्युत्तरं दन्तमतो नापहरेद्भिषक्, कषायं जातिमदनकटुकस्वादुकण्टकैः । २९ । लोध्रखादिरमञ्जिष्ठायष्ट्याह्वैश्चापि यत्कृतम्, तैलं संशोधनं तद्धि हन्याद्दन्तगतां गतिम् । ३० । कषायं परतः कृत्वा पिष्ट्वा लोध्रादिकल्कितम्, कण्टकी मदनो योज्यः स्वादुकण्टो विकङ्कतः । ३१ । सुखोष्णाः स्नेहकबलाः सर्पिषः स्नेहवृत्य वा, निर्यूहाश्चानिलघ्नानां दन्तहर्षप्रमर्दनाः । ३२ । स्नैहिकश्च हितो धूमः नस्यं स्नैहिकमेव च, अहिंसन् दन्तमूलानि शर्करामुद्धरेद्भिषक् । ३३ । लाक्षाचूर्णैर्मधुयुतैस्ततस्तां प्रतिसारयेत्, दन्तहर्षक्रियां चापि कुर्यान्निरवशेषतः । ३४ ।
टीका (तेलुगु):
नाडीरोगमुगल लोपंटिनूड बेऱुकुटयुनु मंचि दिये. पण्ड्लपै बेरिगिन दुर्मांसमुनु शस्त्रमुतो छेदिंचि Nipputogani युप्पुतोगानि शोधिंचि काचवलयुनु. वेलिदवडलॊनि यॆमुकनु पंटिनि युपेक्षिंचितिमेनि कदुलनेलेक पोयॆदमु. कनक मॊदलंट पीकिवेयुटये मंचिदि. पैदंतमुल नूड बेटिकिन नॆक्कुवगा नॆत्तुरुकारुनु. अप्पुडु आ नॆत्तुटिवलन भयंकरमुलगु रोगमुलुपुट्टुनु. कनक बुद्धिमंतुडै वैद्युडु कदलुचुन्नप्पटिकि पैपंटिनि ऊडतीयरादु. जापत्रि उम्मेत्तकटुकरोहिणि पल्लेरु लॊद्दुग काचु मंजिष्ठमु यष्टिमधुकमु वीटियंदु सिद्धमु चेयबडिन तैलमु दंतरोगमुलनु संशोधिंचुनु. दंतमुलुकदुलुट मान्पुनु. लेनिचो लोध्रादि कषायमुतो पुक्किलिंपवलयुनु. लोध्रादुलगु नौषधुलनु कल्कमुचेसि यंदु वाकुडु सुमैत्तयुनु चेर्चिपल्लेरु पुल्लवॆलग तॆल्लतॆगड मुन्नगुवानितो सिद्धमुचेसिन नेयि कलिपि पक्वमुचेसि वॆच्चवॆच्चगा चम्मुगानुंडुनट्टुलु काचवलयुनु. वातनाशकमुलगु नौषधुलतो सिद्धमुचेसिन कषायमुनु