चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 501, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें480 चक्रदत्त—५६. मुखरोगाधिकारमु.
...न्नं दन्तधावनं, तथातिकठिनान्भक्ष्या न्दन्तरोगी विवर्जयेत् । ४१। सप्तच्छदार्कदुग्धाभ्यां पूरणं क्रिमिदन्तनुत्, जीवनीयेन रन्ध्रेण क्रिमिदन्त प्रपूरणं । ४२। अर्कक्षीरेणक योग एवसद्भिः प्रशस्यते, द्रोणपुष्पीद्रवः फेनमधुतैल समाय्रुतः । ४३। क्रिमिदन्तविनाशाय कार्यं कर्णस्य पूरणं, पटोल कटुकाव्योष पाठासैन्धवभार्ङ्गिकैः । ४४। चूर्णैर्मधुयुतो लेपः कवलो मधुतैलकैः, जिह्वारोगेषु कर्तव्यं विधान मिदमुत्तमं । ४५। मुस्तामधुक निर्गुण्डी खदिरोशीरदारुभिः, समञ्जिष्ठा विडङ्गैश्च सिद्धं तैलं हरेत्क्रिमीन् । ४६।
विदारीकन्द यष्टिमधुकमु शृङ्गाटकमु (सिङ्गाडादुंपलनि यन्दुरु) कशेरुकमु नेडिकन्द वीटिकल्कमुलो तैलमुनु कलिपि तैलमु कण्टे पदिरेत्लेक्कुव पालयुन्चेर्चि पक्वमुचेसि नस्यमुगा नुपयोगिम्पवलयुनु. हनुमोक्षरोगमुनकगुचिकित्सलनुचेयुनदि. पक्वमुकानिपण्ड्लनु चल्लनीटिनि वेडियन्नमुनु वीनितो पण्ड्लु रुद्दिकोनुटमञ्चिदि. गट्टिगायुण्डु भक्ष्यमुलनु दन्तरोगमु कलवाఁडु पदఱఁकोनवलयुनु. एडाकुलपोन्न जिल्लेडु वीटिपालतो क्रिमिदन्तमुलनु तडुपवलयुनु. लेक द्रोणपुष्पपुरसमुनन्दु समुद्रपु नुఱुगकलिपि तेनेनु नूनेఁनु कलिपि पुक्किट नुञ्चिकोनिन दन्तरोगमुलु नशिञ्चुनु. दीनिने जिह्वारोगमुलकु चेयुఁडि. तुङ्गमुस्तेलु यष्टिमधुकमु न्नीलिचेक्क काचु वट्टिवेळ्लु देवदारुचेक्क मञ्जिष्ठ वायुविडङ्गमुलु वीटितो सिद्धमु चेसिन तैलमुनु सेविञ्चिन क्रिमिरोगमुलु नशिञ्चुनु.
जिह्वारोगचिकित्सा (नोटिपूतलु).
श्लो. ओष्ठप्रकोपेऽनिलजे यदुक्तं प्राक् चिकित्सितं, कण्टकेष्वनिलोत्थेषु तत्कार्यं भिषजाखलु । ४७। पित्तजेषु निसृष्टेषु निस्रुते दुष्टशोणिते, प्रतिसारणगण्डूषान् नस्यञ्च मधुरं हितं । ४८। कण्टकेषु कफोत्थेषु लिखितेष्वसृजः क्षये, पिप्पल्यादिर्मधुयुतः कार्यन्तु प्रतिसारणं । ४९। गृष्ट्यां त्कबलांश्चापि गौरसर्षपसैन्धवैः, पटोलनिम्बवार्ताकुक्षारायाषैश्च भोजयेत् । ५०। जिह्वाजाड्यञ्चिरजं माणकभस्म लवण घर्षणं हन्ति, ईषत्तुन्न् क्षीरा