चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 502, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ेंआन्ध्र तात्पर्यसहितमु | ४८१
...क्तं जम्बीराद्यम्लचर्वणं वापि ॥ ५१ ॥
कर्कटाङ्घ्रिक्षीरपक्वघृताभ्यङ्गेन नश्यति ।
दन्तशब्दः कर्कटाङ्घ्रिलेपाद्वा दन्तयोजितात् ॥ ५२ ॥
उपजिह्वां तु संलिख्य क्षारेण प्रतिसारयेत् ।
शिरोविरेकगण्डूषधूमैश्चैनां विपाचयेत् ॥ ५३ ॥
व्योषक्षाराभयावह्निचूर्णमेतत्प्रघर्षणम् ।
उपजिह्वाप्रशान्त्यर्थमेतैस्तैलं विपाचयेत् ॥ ५४ ॥
छिन्नाङ्घ्रेर्दलशुण्ठीं व्योषोग्राक्षौद्रसिन्धुजैः ।
कुष्ठोषणवचासिन्धुकणापाराप्लवैरपि ॥ ५५ ॥
सक्षौद्रैर्भेषजैः कार्यं गलशुण्ड्यामपि घर्षणम् ।
उपनासाव्यधो हन्ति गलशुण्डीमशेषतः ॥ ५६ ॥
गलशुण्डीहरं तद्वच्छेफालीमूलचर्वणम् ।
वचामतिविषां पाठां रास्नां कटुकरोहिणीम् ॥ ५७ ॥
निष्क्वाथ्य पिचुमर्दं च कबलं तत्र योजयेत् ।
तात्पर्यमु
वायुवुवलननगु नोष्ठपाक रोगमुनन्दु तोलुतఁजेप्पఁबडिन चिकित्सने वातमुवलन पुट्टेडि जिह्वाकण्टकरोगमुलकुनु चेयवलयुनु. पित्तजमुलगु जिह्वाकण्टकरोगमुलकु वरिपिडिगल पदार्थमुलतो रुद्दि चेदुरक्तमुनु वेडलिञ्चि मधुरौषधमुलनु पूसि मधुरौषधुलनु पुक्किट नुञ्चिकोनवलयुनु, नस्यविधुलनु चेयवलयुनु. कफोत्पन्नमुलगु कण्टकमुलकु दुष्टरक्तमुनु वेडलिञ्चि पिप्पळ्लु शोंठि मिरियमुलु नूरी तेनेतो पूयवलयुनु. लेनिचो तेल्ल आवालु सैन्धवलवणमु वीटिमुद्दनु पुक्किट नुञ्चिकोनवलयुनु. चेदुपोळ्ल वेप वाकुडु वीटितो सिद्धमु चेयఁबडिन गञ्जिनी द्रागवलयुनु.
माणकभस्ममुनु उप्पुनु रुद्दिन जिह्वारोगमु चिरकालपुदियैननु नशिञ्चुनु. लेनिचो निम्बकाय मुन्नगु पुलुपु पदार्थमुलनु तिनिननु नशिञ्चुनु. वृषभमनु मुल्लङ्गिवेरु पालुनेयि वीटिनि पक्वमुचेसि दीनिनि राचिन जिह्वारोगमु पोवुनु. वृषभमूलिकनु नूरी पट्टिञ्चिननु पुण्ड्लसन्दुना नुञ्चिकोनिननु दन्तमुल कडकडमनु ध्वनि नशिञ्चुनु.
उपजिह्वनु गीचि क्षारमुतो पूयवलयुनु. मटियुनु शिरोविरेकमु पुक्किलिन्त धूमपानमु वीटिनिन्नि चेयवलयुनु. शोंठि मिरियमुलु पिप्पळ्लु यवक्षारमु करक्कायलु चित्रमूलमु वीटिचूर्णमुनु रुद्दिनचो गानि वीटितो सिद्धमुचेसिन तैलमुनु राचिनఁगानि नालुक मोद्दुबारुट तग्गिपोवुनु.
मेडकणितिलो शस्त्रमुचेयिञ्चि आच्चोट शोंठि मिरियमुलु पिप्पळ्लु वस तेने समुद्रफेनमु वीटितो गानि, कोष्ठु पिप्पळ्लु वस समुद्रफेनमु अगरुशोंठि वीटिनि नूरी तेनेगलिपि पट्टुवेसिननु गलशुण्डि (कणिति) तग्गिपोवुनु.
६१