चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము. 487

వును. త్రిఫలములు అగరుశొంతి ద్రాక్ష జాపత్రి వీటికషాయమునుగాని త్రిఫలములను గాని సేవించినయెడల ముఖపాకరోగములు తొలగిపోవును. తిలలు నల్లగల్వలు నేయి కలకండ పాలు వీటిలో తేనెను కలిపికొని పుక్కిట నుంచికొనినచో, దగ్ధముఖపు ముఖపాకరోగముగూడ తొలగిపోవును. తైలముచేతగాని గంజితోగాని పుక్కిట నుంచికొనిన ముఖదాహము నశించును. తుంగముస్తెలు కోష్టు విలకులు ధనియములు ముల్లంగి తేనె ఏలువ వీటిని ముద్దగా చేసి నోట నుంచికొనిన దుర్గంధము కల్లువలన ఉల్లిగడ్డలవలన గలిగెడి కంపునైనను నశింపఁజేయును.

—• మహాసహచర తైలము. •—

శ్లో. తులాంతథా నీలకురంటకస్య ద్రోణేంభసఃసంశ్రపయేద్యథావత్,
పూత్వా చతుర్భాగరసేతుతైలం పచేచ్ఛనై రర్ధపలప్రయుక్తైః. 98.
కల్కై రనంతాఖదిరారిమేదజంబ్వామ్ర యష్టీమధుకోత్పలానాం,
తత్తైలమాశ్వేవ ధృతం ముఖేన స్థైర్యం ద్విజానాం విదధాతి సద్యః. 99.

నల్లగోరింటను నూరుపలములను తెచ్చి ద్రోణపు నీటిలో వైచి పక్వముఁ జేయవలయును. నాలుగవపాలు బాకీ యుండునప్పుడు క్రమముచొప్పున తైలమును కలిపి సన్నని మంటపైని పక్వము చేయవలయును. దానిలో తిప్పతీగె కాచు దుర్గంధముగల ఖదిరము నేరేడు ఉసిరిక యష్టిమధుకము కలువ వీటి నన్నిటిని అరపలము చొప్పున వైచి కల్కమును చేసి ఉడుకుచున్న ఆ తైలములో పోయవలయును. పిమ్మట దించి ఈ తైలమును పుక్కిట నుంచికొనిన పండ్లు కదలుటను పోగొట్టును.

—• చంద్రతైలము. •—

శ్లో. అరిమేదత్వక్ఫలశత మభినవమాహృత్య ఖండశః కృత్వా,
తోయాఢకైశ్చతుర్భిః నిష్క్వాథ్య చతుర్థశేషేణ. 100.
తేనక్వాథేన మతిమాం స్తైలస్యార్థాఢకం విపచేత్,
కల్కై రక్షసమాంశై ర్మజ్జిష్ఠా లోధ్రమధుకానాం. 101.
అరిమేదఖదిరకట్ఫలలాక్షాన్యగ్రోథముస్త సూక్ష్మైలానాం,
కర్పూరాగురు పద్మకలవంగ కంకోలజాతీ ఫలానాం. 102.
పతంగగైరిక వరాంగకుసుమ ధాతకీనాం చ,
సిద్ధంభిషగ్వి దధ్యాదిదం ముఖోత్థేషు రోగేషు. 103.
పరిశీర్ణ దంత విద్రధితైశిర శీతాద దంతహర్షేషు,
క్రిమిదంత దారణ చలిత ప్రదుష్టమాంసావశీర్ణేషు,
ముఖదౌర్గంధ్యే కార్యం ప్రాగుక్తే ష్వామయేషుతైల మిదమ్. 104.