चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

504 చక్రదత్త—౫౬. నేత్రరోగాధికారము.

దన నాగరం ఘటికాంశ్చ యోజితో బహిర్లేపః 11. కురుతే పచయాం మిక్రో లోచన మగదం నసందేహః, భూమ్యామలకీఘృష్టా ససైంధవ గృహ వారియోజితా తామ్రే, యాతాఘనత్వ మక్ష్యోర్జయతి బహిర్లేపతః పీడామ్. 12.

నేత్రాభిష్యందములందు (ఎఱ్ఱవడుట పుసికట్టుట మసకకలుగుట మొ॥) కాటుక వేయుట ఆశ్చ్యోతనము అనగా కలికము మున్నగునానిని వేయుటను చేయవలయును. స రలవృక్షపు బేణును అతివాసలొద్దుగ వీటిని చూర్ణము చేసి కొంచెము సైంధవలవణమును కలిపి అస్వస్థముగా నుండిన కంటిజబ్బులకు వేయవలయును. కంటిలోను కనుగుడ్డులో ను పుట్టెడి ప్రతిశ్యాయము వ్రణములు జ్వరముల మున్నగు నీ యైదురోగములును లం ఘనమును చేయించుటచేత నయిదురాత్రులలో నెమ్మదించును. స్వేదము పట్టువేయుట చేదుపదార్థములతినుట సేకము నాలుగురోజులు లంఘనము ననునీయారును అమములగు నక్షీరోగాములను పక్వముచేయును. అపక్వనేత్రరోగమునకు కాటుకలు కలికములు క షాయపానములు చేయింపరాదు. ఉసిరికపండులోని జిగట కంటిలొ బెట్టిన నూత్నము లగు నక్షీరోగాములు నశించును. మునగాకురసములో సైంధవలవణము తేనెను కలిపి కన్నులకు సేచనముచేయుట శ్రేష్ఠము. లేనిచో మ్రానిపసపు రసాంజనము వీటిని చన్ను పాలతో నూరి కలికము గానైనను వేసికొనవలయును. దీన నతిశీఘ్రముగా నేత్రపీడలు తొలగి పోవును. కన్నులు పోటులెత్తునప్పుడు తొలుతనే గన్నేరు ఇగుళ్ళ గిల్లి అందుండి చెమర్చునీటిని కంటియందుంచికొనవలయును. నెమలియడుగు వేరును రాగిపాత్ర పైనూరి అందుకొంచెమంత సైంధవలవణమును కలిపి పిమ్మట మజ్జిగతో నూరి పట్టువేసిననే నేత్ర రోగములన్నియును నశించును. సైంధవలవణము మ్రానిపసపు గైరికము కరక్కాయ రసాంజనము వీటిని కన్నులకుపైన పట్టును వేసినయెడల నేత్రరోగములు సంపూర్ణ ముగా నశించును. లోధ్ర నేతితో వేయించిన కరక్కాయ వీటిని నూరి కంటికిపైని కడ్డితో రాచినయెడల నేత్రములు నిర్మలములగును. కొండముట్టి చందనము వస వీటిని నూరి కన్నులకు వెలుపట పట్టువేసిన నక్షీరోగములు నశించును. నేలయుసిరిక సైంధవ లవణము వీటిని తామ్రపాత్రముపై గట్టిపడునంతకునూరి కన్నులకు వెలుపల పట్టువైచిన నక్షీరోగములు హరించును.

—: నేత్రాభిష్యందమునకు సేకాదులు. :—

శ్లో. ఆశ్చ్యోతనం మారుతజే క్వాథో బిల్వాదిభిఃకృతం, కోష్ణ స్సైరండబృహతీతార్యారిమధుశిగ్రుభిః. 13. ఏరండపల్ల వేన్మూలేత్వ