चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్ర తాత్పర్యసహితము. 505

చిఞ్చాజం పయఃశ్శృతం, కంటకార్యాశ్చ మూలేషు సుఖోష్ణం సేచనేహితం. 14. సంపక్వేఽక్షిగదే కార్యం చాఞ్జనాదికమిష్యతే, ప్రశస్తవర్త్మతాచాక్ష్ణోః సంరంభాశ్రుప్రశాంతతా. 15. మందవేదనతా కండూః పక్వాక్షిగదలక్షణం, అంజనాదివిధిశ్చాగ్రే నిఖిలేనాభిధాస్యతే. 16. బృహత్యేరండమూలత్వక్ శిగ్రోర్మూలం ససైంధవం, అజాక్షీరేణ పిష్టంస్యాద్వర్తిర్వాతాక్షిరోగనుత్. 17. హరిద్రే మధుకం పథ్యా దేవదారు చ పేషయేత్, అజేన పయసా శ్లేష్మాభిష్యందేత దంజనం. 18. గైరికం సైంధవం కృష్ణాం నాగరం చ యథోత్తరం, పిష్టద్విరంశతోఽద్భిర్భావ్యా గుళికాంజనమిష్యతే. 19. ప్రపౌండరీకయష్ట్యాహ్వనిశామలకపద్మకైః, శీతైర్మధుసితాయుక్తైః సేకః పిత్తాక్షిరోగనుత్. 20. ప్రాతరాశ్చ్యోతనం పథ్యం శోధమూలాక్షిరోగినాం.

వాతోత్పన్నమగు నేత్రాభిష్యందమునకు బిల్వాద్యౌషధులకషాయమును వెచ్చవెచ్చగా కాచవలయును. ఆముదపుఆకులు వాకుడు యష్టిమధుకము మునగచెక్క వీటికషాయముతో కన్నులను తడుపుచుండవలయును. ఆముదపువ్రేళ్లయందుగాని ఆకులయందుగాని పట్టయందుగాని పాలనుకాచి ఆపాలతో కన్నులను తడుపుచుండవలయును. లేనిచో వాకుడువ్రేళ్లలో పాలను పోసి కాచి కన్నులను నీటితో తడుపుచుండవలయును. కన్నులు పోటు లెత్తుచున్నచో అంజనము వేయుటయే యుత్తమము. కన్నులు చక్కగానగుపడుట కంటినీరు అతివేగముగా వచ్చుట స్వల్పముగా వేదన కలిగియుండుట ఇయ్యవి పక్వమగు నక్షిరోగములకు లక్షణములు. పెద్దవాకుడుచెక్క వ్రేళ్లున్ను మునగ వ్రేళ్లున్ను సైంధవలవణమున్ను మేకపాలలో నూరి వర్తిచేసి కన్నులలో పెట్టుకొనిన నేత్రరోగములు నశించును. పసుపు మ్రానిపసుపు యష్టిమధుకము కరక్కాయలు దేవదారువు వీటిని మేకపాలతోనూరి కంటిలో వేసికొనిన నభిష్యందరోగములు నశించును. గైరికము సైంధవలవణము పిప్పళ్లు శొంతి వీటిని ఉత్తరోత్తరము నధికముగా తీసికొని నీటితో నూరి యుండలు గాగట్టి కాటుకగా వేసికొనవలయును. కమలములు ముల్లంగి పసుపు మ్రానిపసుపు ఉసిరిక పద్మాక్షము వీటినినూరి తేనె చక్కెరల నిందు కలిపి పిత్తదూనములగు నేత్రములకు పట్టువేయవలయును. ద్రాక్ష ముల్లంగి మంజిష్ఠము జీవనీయగణపుటౌషధములు వీటిని పాలలో కషాయముగాగాచి ప్రొద్దుటి పూటల కన్నులలో వేసికొనుచున్న నేత్రశూలలు మున్నగునవి తొలగి చనును.

64