चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

518 చక్రదత్త—౫౯. నేత్రరోగాధికారము.

ష్టి నిచ్చెడిని. కరక్కాయలు పసపు పిప్పళ్లు పంచలవణములు. వీటిని వత్తిచేసి కంట నుంచికొనిన కంటిదురదలు నశించును.

❧ కుమారికా వర్తిః. ❧

శ్లో. అశీతి స్తిలపుష్పాణి షష్టిః పిప్పలితండులాః. 119. జాతీకుసుమపంచాశ న్మరిచాని చ షోడశ, ఏషా కుమారికా వర్తి ర్గతం చక్షు ర్నివారయేత్. 117.

తిలపుష్పములను 80 పిప్పలి తండులములను 60 జాతీకుసుమములను 50 మిరియములను 16 ని వత్తిచేయవలయును. ఇయ్యది నష్టమైన దృష్టిని గూడ నొసగును.

❧ త్రిఫలాదివర్తులు. ❧

శ్లో. త్రిఫలాకుక్కుటాండత్వక్కాసీసమాయసారజః, నీలోత్పలం విడంగాని ఫేనంచ సరితాంపతేః. 118.
అజేన పయసా పిష్ట్యా భావయేత్తామ్రభాజనే, సప్తరాత్ర్రం స్థితం భూయః పిష్ట్యాఽక్షీరేణ వర్తయేత్. 119.
ఏషా దృష్టిప్రదా వర్తి రంధస్యాభిన్నచక్షుషః, చందనం త్రిఫలా ఘూగపలాశతరుశోణితైః. 120.
జలపిష్టై రియంవర్తి రశేషతిమిరాపహః,
నిశాద్వయా భయా మాంసీ కుష్ఠకృష్ణా విచూర్ణితా. 121.
సర్వనేత్రామయాన్ హన్యా ద్ధేత త్త్యోగత మంజనం, వ్యోమోత్పలా భయాకుష్ఠతార్క్ష్యైర్వర్తిః కృతా హరేత్. 122.
అర్బుదం పటలం కాచం తిమిరాంశ్చాశ్రునిస్రుతిం, త్ర్యూషణం త్రిఫలావక్త్ర సైంధవాల మనఃశిలాః,
క్లేదోపదేహకండుఘ్నీ వర్తిః శస్తా కఫాపహా. 123.
ఏకగుణామాగధికా ద్విగుణా చ హరీతకీ సలిలపిష్టా, వర్తి రియం నయనసుఖా రక్తతిమిరపటలకాచాశ్రుహరీ. 124.

త్రిఫలములు కోడిగుడ్డు చెక్కులు కాసీసము లోహపుపొడి నల్లకల్వలు వాయువిడంగములు సముద్రఫేనము వీటిని తామ్రపాత్రలో నూరి యేడుదినములు మేకపాలతోఁ దడిపియుంచవలయును. పిమ్మటఁ జక్కఁగా నూరి వత్తిని చేసి యుపయోగించిన గుడ్డివానికిఁ గూడ కన్నులు వచ్చును. చందనము త్రిఫలములు పోకచెక్క మోదుగపూలలోనికిం జక్కవములు వీటిని నూరి వత్తిఁజేసి కంటిలోనుంచికొనిన సంపూర్ణమగు తిమిరరోగములనశించును. పసపు, మ్రానిపసపు జటామాంసి కోష్ఠు పిప్పలి వీటిని కాటుక చేసి వేసికొనిన సమస్తనేత్రరోగములును నశించును. శొంఠిమిరియ ముశీలు పిప్పళ్లుం