चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము — 519

కరక్కాయలు కోష్టు వీటితో వర్తింజేసి ధరించిన అర్బుదము పటలము కాచము తిమిరము ఆర్మము అంకుపతనము మున్నగు రోగములు నశించును. శొంఠి మిరియములు పిప్పళ్లు త్రిఫలములు తగరము సైంధవలవణము హరిదళము మణిశిల వీటివర్తి క్లేదము శోఫ దురద మున్నగువానికి పోగొట్టును. నేత్రములకఫమును తొలగించును. పిప్పళ్లు 1 భాగము కరక్కాయలు 2 భాగములు వీటిని నీటిలోనూరి వర్తినిచేసి కంటిలోనుంచిన దురద ఆర్మము తిమిరము పటలము నీళ్లుకారుట మున్నగునవి నశించును.

---

❦ చంద్రప్రభావ వర్తి ❧

శ్లోకములు (దేవనాగరి లిపిలో):

अञ्जनं श्वेतमरिचं पिप्पली मधुयष्टिका ।
विभीतकस्य मध्यं तु शङ्खनाभिर्मनःशिला ॥ १२५ ॥
एतानि समभागानि अजाक्षीरेण पेषयेत् ।
छायाशुष्कां कृतां वर्तिं नेत्रेषు च प्रयोजयेत् ॥ १२६ ॥
अर्बुदं पटलं काचं तिमिरं रक्तराजिकाम् ।
अधिमांसं मलं चैవ యచ్చ శక్తా న పశ్యతి (यच्च नक्तं न पश्यति) ॥ १२७ ॥
వర్తిశ్చంద్రప్రభా నామ జాతాంధ్యమపి శోధయేత్ (वर्तिश्चन्द्रप्रभा नाम जातान्ध्यमपि शोधयेत्) ।

మూల శ్లోకము (తెలుగు లిపి):

శ్లో. అంజనం శ్వేతమరిచం పిప్పలీ మధుయష్టికా, విభీతకస్య మధ్యం తు శంఖనాభి ర్మనశ్శిలా. 125.
ఏతాని సమభాగాని అజాక్షీరేణ పేషయేత్, ఛాయాశుష్కాం కృతాం వర్తిం నేత్రేషు చ ప్రయోజయేత్. 126.
అర్బుదం పటలం కాచం తిమిరం రక్తరాజికాం, అధిమాంసం మలం చైవ యచ్చ శక్తా న పశ్యతి. 127.
వర్తి శ్చంద్రప్రభా నామ జాతాంధ్య మపి శోధయేత్.

తాత్పర్యము: అంజనము తెల్లమిరియములు పిప్పళ్లు మధుకము విభీతకమధ్యము శంఖనాభి మనశ్శిల వీటిని సమభాగములను మేకపాలతోనూరి వర్తిచేసి నీడలో నెండింపవలయును. వీటిని నేత్రములలోవైచినచో అర్బుదము పటలము కాచము తిమిరము కన్నులయొరుపు దుర్మాంసము పుసి రేఁజీకటి ఇవియన్నియును నశించును. ఇయ్యది చంద్రప్రభయను వర్తి. జాత్యంధునైనను శోధించును.

---

❦ నాగార్జునీయాంజనము ❧

శ్లోకములు (దేవనాగరి లిపిలో):

त्रिफलाव्योषसिन्धूत्थयष्टीतूत्थरसान्जनम् ॥ १२८ ॥
प्रपौण्डरीकञ्जं तुत्थं लोध्रं ताम्रं चतुर्दश ।
द्रव्याण्येतानि सञ्चूर्ण्य वर्तिः कार्या नभोऽञ्जना ॥ १२९ ॥
नागार्जुनेन लिखिता स्तम्भे पाटलिपुत्रके ।
नाशनी तिमिराणां च पटलानां तथैव च ॥ १३० ॥
सद्यःप्रकोपं स्तन्येन स्त्रिया विजयते ध्रुवम् ।
किंशुकस्वरसेनापि पीलुकपुष्पकरक्ततः ॥ १३१ ॥
अञ्जनाल्लोध्रतोयेन चासन्नतिमिरं जयेत् ।
चिरसंछादिते नेत्रे बस्तमूत्रेण संयुता ॥ १३२ ॥
उन्मीलयत्यकृच्छ्रेण प्रसादं चाधिगच्छति ।

మూల శ్లోకము (తెలుగు లిపి):

త్రిఫలావ్యోషసింధూత్థయష్టీతుత్థరసాంజనం. 128.
ప్రపౌండరీకంజం తుత్థం లోధ్రం తామ్రం చతుర్దశ, ద్రవ్యా ణ్యేతాని సంచూర్ణ్య వర్తిః కార్యా నభోంజనా. 129.
నాగార్జునేన లిఖితా స్తంభే పాటలిపుత్రకే, నాశనీ తిమిరాణాం చ పటలానాం తథైవ చ. 130.
సద్యఃప్రకోపం స్తన్యేన స్త్రియా విజయతే ధ్రువం, కింశుకస్వరసేనాథ పీలుపుష్పకరక్తతః 131.
అంజనా ల్లోధ్రతోయేన చాసన్నతిమిరం జయేత్, చిరసంఛాదితే నేత్రే బస్తమూత్రేణ సంయుతా. 132.
ఉన్మీలయత్యకృచ్ఛ్రేణ ప్రసాదం చాధిగచ్ఛతి.

తాత్పర్యము: త్రిఫలములు శొంఠి మిరియములు పిప్పళ్లు సైంధవలవణము మధుకము మైలుతుత్తము రసాంజనము కమలము వాయువిడంగములు లోధ్ర తామ్రము అనునీపదునాలు...