चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 559, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ेंआन्ध्र तात्पर्यसहितमु. ५३९
नस्यमिच्चिन भुज स्तम्भरोगमुलु सम्पूर्णमुगा नशिंचुनु. सूर्यावर्तमुनकु पगटि पूट बाधगल शिरोगोगमुलकु नस्यमु निव्ववलयुनु. लेनिचो नुवुलनु पालो नूरी लेपन चेसि चेम्मटनु पुट्टिंपवलयुनु. जीवनीगणपुटौषधुलनु नूरी लेपन चेसिननु हितमे यगुनु. कुंकुमपुव्वु नेतीतो वेयिंचि चक्केरनु कलिपि नस्यमु चेयिंचिन वातरक्तजमुलगु शिरोरोगमुलु नशिंचुनु. नेमलिअडुगुआकुल रसमुलो उत्तरेणुवुनु कल्कमुचेसि नवनीतमुनंदु पक्वमुचेसि नस्य मिच्चिनचो दारुणमुलगु सूर्यावर्तरोगमुलु तोलगिपोवुनु.
-- दशमूलक्वाथादुलु. --
श्लो. दशमूलीकषायं तु सर्पिः सैन्धवसंयुतं, नस्य मर्घావभेदघ्नं सूर्यावर्तशिरोग्रिनूत्. ४१. शिरीषमूलकफलै रव पीडं च योजयेत्, अवपीडो हितो वा स्या द्यचासिप्पलिभिः शृतः. ४२. जाङ्ग्लानि च मांसानि कारये दुपनाहनं, तेनास्य शाम्यति व्याधिः सूर्यावर्तः सुदारुणः. ४३. एष एव विधिःकृत्स्नः कार्य श्चार्धावभेदके, शारीवोत्पलकुष्ठानि मधुकं चाम्लुपेषितं. ४४. सर्पि स्तैलयुतो लेपः सूर्यावर्तार्धभेदयोः, पिबे त्सशर्करं क्षीरं नीरं वा नारिकेलजं. ४५. सुशीतं वापि पानीयं सर्पि र्वा नस्तत स्तयोः, अनन्तवाते कर्तव्यः सूर्यावर्तहितो विधिः. ४६ शिरावेधश्च कर्तव्योऽनन्तवातप्रशान्तये, आहार श्च विधातव्यो वातपित्तविनाशनः. ४७. मधुमस्तुसंयावहविःपूरै श्च यः क्रमः, सूर्यावर्ते हितं य त्त च्छङ्खके स्वेदवर्जितं. ४८. क्षीरसर्पिः प्रशंसन्ति नस्यपानं च शङ्खके, शतावरीं कृष्णतिला न्मधुकं नील मुत्पलं. ४९. मूर्वां पुनर्नवां चापि लेपं सा ध्यवतारयेत्, शीततोयावसेकां श्चक्षीरसेकांश्च शीतलान्. ५०. कल्कै श्च क्षीरिवृक्षाणां शङ्खकस्य प्र लेपनं, क्रौञ्चकादम्बहंसानां शरार्याः कच्छपस्यच. ५१. रसैः संविहितस्त्वाथ तस्य शङ्खकसन्धिजः, ऊर्ध्वं तिस्रः शिराः प्राज्ञो भिन्द्या देव न ताडयेत्. ५२. शिरःकम्पेऽमृतां रास्ना बलास्नेह सुगन्धिभिः, स्नेहस्वेदादिवातघ्नं शिरोबस्ति श्च शस्यते. ५३.