चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. 559

మ స్త్రీణా మగ్నివివర్ధనం. 42. మక్కందశూలశమనం పరం క్షీరాభివృ
ర్ధనం, క్షీరపాకవిధానేన కాంజికస్యాపి సాధనం. 43.

దశమూలములకషాయము సూతికలకు వెంటనే పోగొట్టును. పిప్పళ్లు పిప్పలి దుంపలు చవ్యము శొంతి వామము జీలకఱ్ఱ నల్లజీలకఱ్ఱ పసుపు మ్రానిపసుపు అంటుప్పు నల్లయుప్పి వీటిని నూరి గంజితో పక్వము చేసి త్రాగిన ఆమవాతములు హరించును. వీర్యపుష్టి నిచ్చి కఫముల నశింప చేయును. అగ్నిని దీపింప చేయును. స్త్రీలరోగములను పోగొట్టును.

పంచజీరకగుడము.

శ్లో. జీరకం హపుషా ధాన్యం శతాహ్వా సురదారు చ, య
మానీ త్ర్యూషకో హింగు పత్రికా కాసమర్ధకం. 44.
పిప్పలీ పిప్పలీమూల మజమోదాథ బాష్పికా, చిత్రకం చ పలాంశాని తథాన్యచ్చ చతుఃపలం. 45.
కశేరుకం నాగరం చ కుష్ఠం దీప్యక మేవ చ, గుడస్య చ శతం దద్యా ద్ఘృతప్రస్థం తథైవ చ. 46.
క్షీరద్విప్రస్థసంయుక్తం శనైర్మృద్వగ్నినాపచేత్, పంచజీరక ఇత్యేష సూతికానాం ప్రశస్యతే. 47.
గర్భార్థినీనాం నారీణాం బృంహణీయో సమీరణే, వింశతివ్యాపదా యోనేః కాసం శ్వాసం జ్వరం క్షయం. 48.
హలీమకం పాండురోగం గార్ధ్ర్యం బహుమూత్రతాం, హంతి పీనోన్నతకుచాః పద్మపత్రాయతేక్షణాః. 49.
ఉపయోగాత్ స్త్రియో నిత్య మలక్ష్మీమలవర్జితాః.

జీలకఱ్ఱ హపుషము ధనియములు శతావరి దేవదారు వామము త్ర్యూషకము (కొబ్బరి) హింగు పత్రిక కాసమర్దము పిప్పళ్లు పిప్పలి మూలము జీలకఱ్ఱ చిత్రమూలము వీటిని ఒక్కొక్క పలమును ఇతరవస్తువులను 4 పలముల చొ॥ కసేరుపు శొంతి కోష్ఠు అజమోద బెల్లము 100 పలములును నేయి 16 పలములును తెచ్చి 32 పలముల పాలను మెల్లని సెగపైని పక్వముచేయవలయును. ఇది పంచజీరకము. సూతిక మున్నగు వానిని నశింపఁజేయును. గర్భార్థులకు బలము నిచ్చును.

దుగ్ధవర్ధనోపాయములు.

శ్లో. వనకార్పాస కేతూనాం మూలం సౌవీర కేణ వా. 50
విదారీకందం సురయా పిబే ద్వా స్తన్యవర్ధనం, దుగ్ధేన శాలితండుల చూర్ణపానం వివర్ధయేత్. 51.
స్తన్యం సప్తాహతః క్షీరసేవిన్యా స్తు న సంశ