चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 633, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें६१४ चक्रदत्त—६२. स्नेहाधिकारमु.
ग्रन्थिनाडीक्रिमिश्लेष्म मेदोमारुतरोगिषु. ३. तैलं लाघवदार्ढ्यार्थं क्रूरकोष्ठेषु देहिषु, वातातपाध्वभारस्त्रीव्यायामक्षीणधातुषु. ४. रूक्षक्लेश क्षयात्यग्नि वातावृतपथेषु च, शेषा वसन्ते सन्ध्यस्थि मर्मकोष्ठरुजासु च. ५. तथा दग्धाहतभ्रष्ट योनिकर्ण शिरोरुजि, तैलं प्रावृषि वर्षान्ते सर्पि रन्त्यौ तु माधवे. ६. साधारणऋतौ स्नेहं पिबे त्कार्यवशा दिह.
नेयि तैलमु वस मज्ज यिय्यदि स्नेहमुलो श्रेष्ठमुलु. अन्दुन्नु संस्कारमु ननुवर्तिञ्चुटचेत नेयि युत्तममु. पित्तरोगमुनकु केवलघृतमुनु, वातिकमुनकु लवणसहितमगुघृतमुनु, कफमुनन्दु त्रिकटुकमुलु यवक्षारमुलतो घृतमुनु इय्यवलसिनदि. बुद्धिस्मृती मेध जरराग्नि कावलसिनवारु नेतिनि त्रागुट युत्तममु. ग्रन्थुलु नाडीरोगमुलु क्रिमीरोगमुलु श्लेष्म रोगमुलु मेदोरोगमुलु वातरोगमुलु क्रूरमुलगु कोष्ठमुलुगलवारिकि लाघवमुनु दार्ढ्यमुनु कलिगिञ्चुटकु तैलमु नीयवलयुनु. वातमु ऎण्ड मार्गायासमु स्त्रीव्यायाममु धातुक्षीणमु रूक्षक्लेशमु क्षयवातावृत्तकोष्ठमुलु कीटिलन्दु तैलमुनीयवलयुनु. तक्किनवानि वसन्तकालमुनन्दु सन्धुलु अस्थुलु मर्म कोष्ठरुजलु दग्धमुलु नाहतमुलु नगुयोनुलु कर्णमुलु शिरस्सु वीटि नोप्पुुलकुनु ईयवलयुनु. तैलमुनु वर्षाकालमुलोनु नेतिनि शरद्यृतुवुनन्दु वसा मज्जुलनु वसन्तकालमुनन्दु साधारणऋतुवुललो स्नेहमुनु सेविम्पवलयुनु.
स्नेहपानमुनकु योग्यकालमुलु.
श्लो. वातपित्ताधिको रात्रौ तृष्णेचाऽपि पिबेन्नरः. ७. श्लेष्माधिको दिवा शीते पिबे च्चामलभास्करे. स्वेद्य संशोध्य मध्यस्त्रीव्यायामासक्तिचिन्तकाः. ८. वृद्धा बाला बलकृशा रूक्षक्षीणार्र्दित रेतसः, वातार्त्तस्पन्दतिमिर दारुणप्रतिरोधिनः. ९. स्नेह्या नत्वतिमन्दाग्नि तीक्ष्णाग्निस्थूलदुर्बलाः, ऊरुस्तम्भातिसारामगलरोगगलोदरैः. १०. मूर्च्छा च्छर्द्यरुचि श्लेष्मतृष्णा मद्यैश्च पीडिताः, अप्रसूता युक्ते च नस्ये वस्तौ विरेचने. ११. स्नेहासाध्यभ्यः क्लेशसहा दृढाः काले च शीतले, अच्छमेव पिबे त्स्नेह मच्छापानं हि शोभनं. १२. पिबे त्कृशमुनं स्नेह मन्नकाले प्रका-