चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. 625

క్షణమున నగ్నిస్థిరమై యుండునట్లే శుద్ధుడగు మనుష్యున కిచ్చిన పేయాదులవలన ఉదరాగ్ని బలిష్ఠమగును.

పిత్తాదులకు భిన్నములగువిరేచనములు.

శ్లో. కషాయమధురైః పిత్తే విరేకః కటుకైః కఫే, స్నిగ్ధోష్ణలవణై ర్వాయౌ రప్రవృత్తే చ పాయయేత్ . 21. ఉష్ణాంబు స్వేదయే చ్చాస్య పాణితాపేన చోదరం, ఉత్థానే౬ల్పే దినే తస్మి న్భుక్త్వా న్యేద్యుఃపునః పిబేత్ . 22. అదృఢస్నేహకోష్ఠస్తు పిబే దూర్ధ్వం దశాహతః, భూయోప్యుపస్కృతతనుః స్నేహస్వేదై ర్విరేచనం. 23. యాగికం సమ్యగాలోడ్య స్తర న్పూర్వ మనుక్రమం, దుర్బలః శోధితః పూర్వ మల్పదోషః కృశో నరః. 24. అపరి జ్ఞాతకోష్ఠస్తు పిబే న్మృద్వల్పమౌషధం, రూక్షబహ్వనిలక్రూర కోష్ఠవ్యాయామ సేవి నాం. 25. దీప్తాగ్నీనాం చ భైషజ్య మవిరే చ్యైవ జీర్యతి, తేభ్యో వస్తిం పురా దద్యాత్తత స్స్నిగ్ధం విరేచనం. 26. అస్నిగ్ధే రేచనం స్నిగ్ధం రూక్షం స్నిగ్ధేతి శస్యతే, విచార్య స్నేహసామ్యం తు భూయః స్నిగ్ధం విరేచయేత్ . 27. పద్మకోశీరనాగాహ్వ చందనాని ప్రయోజయేత్, అతియోగేవిరేకస్య పానాలేపనసే చనైః. 28. సౌవీరపిష్టామ్రఫల్గులాలాభీలేపోతిసారహా, అవిరేచ్యాః బాలవృద్ధ శ్రాంతభీతనవజ్వరాః 29. అల్పాగ్న్యధోగపిత్తాస్రక్షతపాయ్యతిసారిణః, సశల్యా స్థాపిత క్రూర కాష్ఠాతిస్నిగ్ధ శోషిణః 30. గర్భిణీ నవసూతా చ తృష్ణార్తో జీర్ణవా నపి.

కషాయ మధురములతో పిత్తమునందును స్నిగ్ధోష్ణలవణములతో వాతమునందును విరేచనమును చేయింపవలయును. అపరిజ్ఞాతకోష్ఠుడగు వాడు మృదువు నల్పమునగు నౌషధమును సేవింపవలయును. అగ్నిదీప్తిగలవానికి విరేచన మక్కఱలేకయే యౌషధము జీర్ణ మగును. అట్టివారికి ముందు వస్తులును పిమ్మట విరేచనమును ఈయవలయును. స్నేహములతో విరేచనముల చేయవలెను. విరేచనము అధికమైనచో పద్మకము ఉశీరము చందనము వీటిని పానాలేపన సేచనముల నుపయోగింపవలయును. బాలురు వృద్ధులుపరిశ్రమకరులు భీతులు క్రొత్తగా జ్వరము వచ్చిన వారలు అల్పాగ్నులు అధోగతములు

79