चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

626 చక్రదత్త — ౭౧. అనువాసనాధికారము.

పిత్తాస్రములు నున్నగు నవికలవారలు విరేచనములకు తీసికొనరాదు. గర్భిణియును క్రొత్తగా ప్రసవించిన స్త్రీయును అజీర్ణముగా నున్నను విరేచనములకు తీసికొనరాదు.

ఇట్లు చక్రదత్తయందు విరేచనాధికార ప్రకరణము ముగిసెను.

---

౭౧. అనువాసనాధికారము.

అనువాసనార్హులు.

శ్లో. వాతోల్బణేషు దోషేషు వాతేవా వస్తి రిష్యతే, యథోచితా త్పాదహీనం భోజయిత్వా నువాసయేత్. 1. నచాభుక్తవతే స్నేహః ప్రణేధేయః కథంచన, సూక్ష్మత్వాచ్ఛూన్యకోష్ఠస్య తీవ్ర మూర్ధ్వ మధోత్పతేత్. 2. షట్పలీచ భవే చ్ఛ్రేష్ఠా మధ్యమా త్రిఫలీ భవేత్, కనీయసా సార్ధపలా త్రిధా మాత్రానువాసనే. 3. ప్రాగ్గేయా మాద్యే ద్విపలం పలార్ధవృద్ధి ర్ద్వితీయేః పల మక్షవృద్ధిః, కర్షద్వయం వా వసుమాషవృద్ధి ర్వ్యస్తా తృతీయే క్రమషట్కః. 4. మాషమాత్రం పలే స్నేహే సింధుజ న్మశతాహ్వయోః, సతు సైంధవచూర్ణేన శతాహ్వేన చ సంయుతిః. 5. భవే త్సుఖోష్ణ శ్చ తథా నిరేతి సహసాముఖా, విరిక్తశ్చానువాస్య శ్చే త్సప్తరాత్రా త్పరం తదా. 6.

వాతోల్బణదోషములందు గాని వాతమునందుగాని వస్తియుత్తమము. యథోచితములో నాలవపాలు తక్కువగా భోజనముఁజేయించి అనువాసన చేయింపవలయును. భుజింపనివానికిప్పుడును స్నేహమేయరాదు. లేనిచో శూన్యకోష్ఠము సూక్ష్మమైన దగుటచేత ఊర్ధ్వమునకుప్పెతించును. అనువాసనకు షట్పలి యుత్తమమును త్రిఫలి మధ్యమముగను అర్ధపలీ అధమముగనుండును. తొలుత తొలుతటిది రెండుపలముల నిచ్చి పిమ్మట నర్ధపలము ఎక్కువచేయ వలయును. రెండవదానిని పలమునిచ్చి అర్ధపలము పెంచవలయును. మూడవదాని నర్ధపలము నిచ్చి ఎన్నిదిమాషములను పెంచవలయును. ఇయ్యది క్రమము. ఒక పలము స్నేహంబులలో సైంధవలవణము శతావరిమాష మాత్రముచేర్పవలయును. అయ్యదియును సైంధవ చూర్ణముతోను శతాహ్వతోనుచేర్చి సుఖోష్ణముగానిచ్చిన సుఖించును. విరిక్తుడు అనువాస్యుడుకాదగునేని ఏడురోజులు దాటిన తర్వాత చేయవలయును.