चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 649, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें६८० | चक्रदत्त — २९. निरूहाधिकारमु.
...ल्मार्थे वमनं सुचिकित्सिते, अवस्थांप्राप्य निर्दिष्टं कुष्ठिनां पक्षिकर्म च ॥ ४४ ॥
इत्लु चक्रदत्तयन्दु अनुवासनाधिकारप्रकरणमु मुगिसॆनु.
२९. निरूहाधिकारमु.
निरूहविधियुनु समयमुनु.
श्लो.
अनुवास्य स्निग्धतनुं तृतीयेऽह्नि निरूहयेत् ।
मध्याह्ने किंचि दावृत्ते प्रमुक्ते बलि मंगले ॥ १ ॥
अभ्यक्त स्वेदितोत्सृष्ट मलं नातिबुभुक्षितं ।
मधु स्नेहनकल्काख्य कषाया वातपः क्रमात् ॥ २ ॥
त्रीणि षड् द्वे दश त्रीणि पला न्यनिलरोगिषु ।
पित्ते चत्वारि चत्वारि द्वे द्वे पंच चतुष्टयं ॥ ३ ॥
षट् त्रीणि द्वे दश त्रीणि कफे चापि निरूहाणां ।
दत्त्वाऽग्रौ सैंधव न्याक्षं मधुनः प्रसृतद्वयं ॥ ४ ॥
विनिर्मथ्य ततो दद्या त्स्नेहस्य प्रसृतद्वयं ।
एकीभूते ततः स्नेहे कल्कस्य प्रसृतं क्षिपेत् ॥ ५ ॥
सम्मूर्च्छितं कषायं तं पंचप्रसृतसम्मितं ।
पित्तरे त्वयथावाप मंते द्विप्रसृतोन्मितं ॥ ६ ॥
वस्त्रपूत स्तथोष्णाम्बु कुंभी बाष्पेण तापितः ।
एवं प्रकल्पितो वस्ति र्द्वादश प्रसृतो भवेत् ॥ ७ ॥
नधाव त्यौषधं पाणिं न तिष्ठ त्यवलिह्य च ।
न करोति च सीमंतं सनिरूहः सुयोजितः ॥ ८ ॥
टीक / विवरण :
अनुवासनचेसि स्निग्धशरीरुंडु गल वानिंकि मूडवपगटियन्दु निरूहवस्ति निय्यवलयुनु. मध्याह्णकालमुनन्दु कॊंचॆमु आवरणचेसि अनंगा बलि मंगलाचरणादुलनु चेसि अभ्यंजनमु चेसिकॊनि स्वेदिंतुडै शुद्धुडैयुन्न वानिमि मिक्किली याकलिगॊननि वानिमि मधुवु स्नेहनमु कल्कमु क्वाथमु आतपमु वीटिनि वरुसगा ३-६-२-१०-३ पलमुलनु वातरोगिकिनि, पित्तमुनन्दु ४-४-२-२-५-१०-४ पलमुलुनु कफमुनन्दु ६-३-२-१०-३ पलमुलुनु निरूहवस्तिनि ईयवलयुनु. तॊलुत सैंधवलवणमु ऒक तुलमु तोने २ पलमुलु कलिपिनूरि, पिम्मट ४ पलमुल तैलमुनु पोसि २ कट्टिगाचेसि २ पलमुल कल्कमुनु चेयवलयुनु. १० पलमुल कषायमु विषय...