भारतकोश
चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

Chakradatta Hindi

महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा

स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)

DevanagariHindipublished674 पृष्ठ

पृष्ठ 651, कुल 674 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 651

682 चक्रदत्त—७२. निरूहाधिकारमु.

...द्यते, छर्दिहृल्लासमूर्च्छादीन्प्रकुर्याद्दाहमेव च ॥ १८ ॥ तत्र चूर्णं गलापीडं कुर्याच्चावधूननं, शिरःकायविरेकौ च तीक्ष्णौ सेकांश्च शीतलान् ॥ १९ ॥ सुनिरूढमथोष्णाम्बुस्नातं भुक्तरसौदनं, यथोक्तेन विधानेन योजयेत्स्नेहबस्तिना ॥ २० ॥ तदहस्तस्य पवनाद्भयं बलवदिष्यते, रसौदनस्तैलशस्तस्तदहश्चानुवासनम् ॥ २१ ॥

याममु वऱकुगानि मुहूर्तमु वऱकुगानि निरूहमुनु शोधनलतो पोगोट्टवलयुनु. दुष्टवायुवु चेतपिष्टभमै चालसेपटि वऱकुनुन्न निरूहमु शूलग्लानि ज्वरादुलनुपुट्टिंचुनु. भुजिंचिन वानिकि आस्थापननु ईयरादु. आभुक्त पदार्थमु आममुनुहरिंचि छर्दि दोषमुलनु तेवुनु. निरूहमुनंदु आवसिक क्रममुनुगूड योचिंचि चेयवलयुनु. अतिप्रपीडितमगुवस्ति आशयमुनु दाटि वात प्रेरितमै नासिक द्वारागानि मुखद्वारागानि बयलु वेडलुनु. छर्दि मुन्नगु वाटिनि प्रकोपिंपఁजेयुनु. शीघ्रमुगा गलापीडमुनुपुट्टिंचुनु. नाडीविरेचनमुलनु शरीरमुनकु विरेचनमुलनु चल्लनीसेकमुलनु इंदुचेयఁदगुनु. चक्कगा निरूह मुचेसिनवारिनि वेडिनीळ्ललो स्नानमुఁजेयिंचि भुजिंप जेसि यथोक्तविधिनि स्नेहवस्तीनि प्रयोगांपवलयुनु. आपूट गालिलोतिऱुगरादु. कावुन रसौदनमुनु अनुवासनयुनु निंडु प्रशस्तमुलु.

अर्धमातृक निरूहमु. १

श्लो. दशमूलीकषायेण शताह्वातुं प्रयोजयेत्, सैन्धवाक्षं च मधुनोः द्विपलं द्विपलं तथा ॥ २२ ॥ तैलस्य पलमेकं तु पलस्यैकत्र योजयेत्, अर्धमातृकसंगोऽयं वस्तिर्देयो निरूहवत् ॥ २३ ॥ न च स्वेदो न च स्नेहः परिहारविधिर्न च, आत्रेयानुमतो ह्येष सर्वरोगनिवारणः ॥ २४ ॥ यक्ष्मघ्नश्च कृमिघ्नश्च शूलघ्नश्च विशेषतः, शुक्रसंजननो ह्येष वातशोणितनाशनः, बलवर्णकरो वृष्यो वस्तिः पुंसवनः परः ॥ २५ ॥

दशमूल क्वाथमुतो सोंपुनुगानि शतावरिकल्कमुनु १ तुलमुगानि प्रयोगिंप वलयुनु. सैंधवलवणमु तुलमु तेने २ पलमुलु तैलमु रेंडु पलमुलु इय्यदि अर्धमातृकसंगमु. दीनिनि गूड निरूहमुवलेने वस्तिनिचेय वल...