चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 653, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें634 चक्रदत्त—23. नस्याधिकारमु.
यो निबद्धो नात्र तेन ते, वस्तिर्व्यवस्थापयिता सुखायु- र्बलाग्निमेधास्वरवर्णकृच्च, सर्वार्थकारी शिशुवृद्धयूनां निर- त्ययः सर्वगदापहश्च ॥ ३५ ॥
वैतरणमु क्षारवस्तियुनु भुजिंचिन वानिकिनीयఁबडुचुन्नदि. जेगुरुवटपत्रि पाषाण भेदमु बूरुगु धन्व वीटिनि पालतो सिद्धिकेसिन पिच्छिलमगु वस्ति यगुचुन्नदि. पंदुलुदुस्सुलु गोज् जेलु पिल्लुलुम्मगमुलु कोळ्लु मेकलु वीटियोक्क अप्पुडु स्रविंचिन रक्तमुनु पिच्छिलवस्तु लंदीयवलयुनु. चरकादुललो वेलकोलदि चेप्पఁबडिन वस्तुवुलु वीटिकंटे नेक्कुडुगा व्यवहरिंप बडुचुंडुटलेदु. कावुन अय्यवि अन्नियु निच्चट चेप्पलेदु, इदि वस्ति वयोवस्थनु निलुपुनु. सुखपूर्वकमुगा नायुष्यमुनु वृद्धिसेयुनु. बलमु जठराग्नि बुद्धि मुन्नगुवानि नभिवृद्धि सेयुनु. पिल्ललु पेद्दलु युवकुलु मुन्नगु नंदఱकुनु उपयोगिंचुनु. इय्यदि समस्त रोगमुलनु पोఁगोट्टुनदियु गूड नैयुन्नयदि.
इत्लु चक्रदत्तयंदु निरूहाधिकारमु मुगिसेनु.
23. नस्याधिकारमु.
नस्यविधिप्रकारमुलु.
श्लो. प्रतिमर्शीऽवपीडश्च नस्यं प्रधमनं तथा, शिरोविरे- चनं चेति नस्यकर्म च पंचधा ॥ १ ॥
ईषदुच्छिंघनात्स्नेहो यावान्वक्त्रं प्रपद्यते, नस्तान्निषिक्तं तं विद्यात्प्रतिमर्शं प्रमाणतः ॥ २ ॥
प्रतिमर्शस्तु नस्यार्थं करोति नच दोषवान्, नस्तः स्नेहंगुलिं दद्यात्स्नापितर्न्निशि च सर्वदा ॥ ३ ॥
नचेच्छिंघे- दरोगाणां प्रतिमर्शः सदाभ्यकृत्, निशाहा रुक्क्लवन्तोऽहः स्वप्नाध्वश्रमरेतसां ॥ ४ ॥
शिरोभ्यंजनगंडूष प्रस्रावांजन वर्च- सां, दंतकाष्ठस्य हास्यस्य योज्यंते सौद्विबिंदुकः ॥ ५ ॥
शोध- नः स्तंभनश्चैव स्यादवपीडो द्विधा मतः, अवपीड्य शीयते यस्मा- दवपीडस्ततस्तु सः ॥ ६ ॥
स्नेहनं शून्यशिरसां ग्रीवास्कंधोर- सां तथा, बलार्थं दीयते स्नेहो नस्तः श्लेष्मोत्तरोत्तरे ॥ ७ ॥
नस्यस्य स्नैहिकस्यार्थ देयूस्त्यष्टा तु बिंदवः, प्रत्येकशो न- स्तकयोर्नृणामिति विनिश्चयः ॥ ८ ॥