चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

686 చక్రదత్త—23. నస్యాధికారము. / चक्रदत्त — २३. नस्याधिकारमु

...थहस्तकर्णादि मर्दयेत्, शनैरुच्छिङ्घ्य निष्ठीवेत्पार्श्वयोरुभयोस्ततः ॥ १८ ॥
आभेषजक्षयादेवं द्विष्ट्रिर्वा नस्यमाचरेत्, स्नेहं विरेचनस्यान्ते दद्याद्दोषाद्यपेक्षया ॥ १९ ॥

तेलुगु व्याख्या:
శిరోవిరేచన ద్రవ్యములతోను స్నేహములతోను శిరోవిరోచనములకిప్పించవలయును. శిరోభారము శూలమున్నుగలవి దీననశించును. ఉత్తానమగు సగముశరీరము గలవానికి పాణిపాదములు స్వేదము నొందింపవలయును. ముక్కురంధ్రము నొకదానిని మూసి రెండవదానిలో వేడినీళ్లతో కలిపినమందును పోయవలయును. పిమ్మట కాళ్లు స్కంధము చేతులును మర్దింపవలయును. ఇట్లు ఔషధిఅయిపోవునంత వరకు 2-3 సార్లుచేసి విరేచనము అయినపిమ్మట దోషాద్యపేక్షచేత స్నేహమును తీసికొనవలయును.

---

❖ నస్యవిధియందు కాలపరిమాణము (नस्यविधि कालपरिमाण) ❖

श्लोकाः:
श्लो. त्र्यहं त्र्यहं च सप्ताहं स्नेहकर्म समाचरेत् ।
एकाहान्तरितं कुर्याद्रेचनः शिरसस्तथा ॥ २० ॥

सम्यक्सिग्धे सुभोक्त्याऽथ स्वप्नबोधाक्षिपालनम् ।
रूक्षेऽक्ष्णोः स्तब्धताशोषो नासास्ये मूर्धशून्यता ॥ २१ ॥

स्निग्धेतिकण्डूर्गुरुता प्रसेकारुचिपीनसाः ।
सुविरक्तेऽक्षिलघुता वक्त्रस्वरविशुद्धयः ॥ २२ ॥

दुर्विंरिक्ते गदोद्रेकः क्षामतातिविरेचिते ।
तोयमध्यगरस्नेहपीतानां पातुमिच्छताम् ॥ २३ ॥

भुक्तभक्त शिरःस्नात स्नातुकामस्रुतासृजाम् ।
गर्भिणीसूतिकाश्वासकासिनाम् ॥ २४ ॥

शुद्धानां दत्तवस्तीनां तथाचार्तौ च दुर्दिने ।
अन्यत्रात्ययिकव्याधौ नैषां नस्यं प्रयोजयेत् ॥ २५ ॥

न नस्यमूनसप्ताद्वै नातीताशीतिवत्सरे ।
नचोनद्वादशे धूमः कवलो नोनपञ्चमे ॥ २६ ॥

नशुद्धिरूनदशमे नचातिक्रान्तसप्ततौ ।
अजन्ममरणं शस्तः प्रतिमर्शस्तु वस्तिवत् ॥ २७ ॥

---

तेलुगु व्याख्या:
మూడేసిరోజులకుగాని ఏడురోజులకుగాని స్నేహకర్మ జేయవలెను. దినము మార్చిదినము శిరోరేచనముఁ జేయవలయును. చక్కగా విరేచనమైనందుకు కనులు తేలికయచ్చుట వక్త్రస్వరము శుద్ధముగా మాఱుట చిహ్నములు, దుర్విరక్తమునందు గదోద్రేకాదులు చిహ్నములు. ఏడేండ్లకుముందును ఎనుబది సంవత్సరములకు పైనను నస్యమును చేయరాదు. పండ్రెండు సంవత్సరములకు లోపుగను ధూమమును వేయరా...