चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

६३७ आन्ध्रतात्पर्यसहितमु.

ड. पदिसंवत्सरमुललोपुननु देब्बदि संवत्सरमुलु दाटिननु शोधनचेयरादु. आजन्ममरयुनु प्रतिमर्शमु वस्तिवलेने श्रेष्ठमैनदि.
इत्लु चक्रदत्तयन्दु नस्याधिकारप्रकरणमु मुगिसेनु.

---

२४. धूमाधिकारमु.

धूमाहँर्लु, तदुपायमुलु.

श्लो.
प्रायोगिकः स्नैहिकश्च धूमो वैरेचनस्तथा ।
कासहारो वामनश्च धूमः पञ्चविधो मतः ॥ १ ॥

ऋजुस्त्रिकोशफलितं कोलास्थ्यग्रप्रमाणितम् ।
वस्तिनेत्रसमद्रव्यं धूमनेत्रं प्रशस्यते ॥ २ ॥

सार्धत्र्यंशयुतः पूर्णो हस्तः प्रायोगिकादिषु ।
नेत्रे कासहरे त्र्यंशहीनः शेषे दशाङ्गुलः ॥ ३ ॥

औषधैर्वर्तिकां कृत्वा शरगर्भाविशोषिताम् ।
विगर्भा मग्निसंप्लुष्टां कृत्वा धूमं पिबेन्नरः ॥ ४ ॥

वक्त्रेणैव वमेद्धूमं नस्तो वक्त्रेण वा पिबन् ।
उरःकण्ठगते दोषे वक्त्रेण धूममापिबेत् ॥ ५ ॥

नासायां तु पिबेद्दोषे शिरोघ्राणाक्षिसंश्रये ।
गन्धैरकुष्ठतगरैर्वर्तिः प्रायोगिके मता ॥ ६ ॥

स्नैहिके तु मधूच्छिष्टस्नेहगुग्गुलुसर्जकैः ।
शिरोविरेचनद्रव्यैर्वर्तिकैर्वैरेचने मता ॥ ७ ॥

कासघ्नेष्वेव कासघ्नी वामन्यैर्वामनी मता ।
योन्यानि पित्तरक्तासृग्विहतोदरमेहिषु ॥ ८ ॥

तिमीरोर्ध्वानिलाध्मानरोहिणीदत्तवस्तिषु ।
मत्स्यमद्यदधिक्षीरक्षौद्रस्नेहाविषाशिषु ॥ ९ ॥

शिरस्यभिहते पाण्डुरोगे जागरिते निशि ।
रक्तपित्तान्ध्यबाधिर्यस्तृण्मूर्च्छामदमोहकृत् ॥ १० ॥

धूमोऽकालेऽतिपीतो वा तत्र शीतो विधिर्हितः ।
एतद्धूमविधानं तु लेशतः संप्रकाशितम् ॥ ११ ॥

---

तात्पर्यमु:
प्रायोगिकमु, स्नैहिकमु, वैरेचनमु, वामनमु, कासहरमु अनि धूममुलु ऐदु विधमुलु. कोमलमगु त्रिकोशफल मन्तयुण्डि रेगुगिञ्जन्त प्रमाणमुतो वस्तिनेत्रमुतो समानमगु धूममुवलन नेत्रमुलु श्रेष्ठमुलगुनु. प्रायोगिकादुललो मुप्पदिव्वर अङ्शुलुगलिगि पूर्णमैन हस्तपु प्रमाणमुनु...