चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

644 चक्रदत्त — 22. शिराव्यधाधिकारमु

प्रियङ्गुपत्तुङ्गमषयष्ट्याह्वगैरिकैः । मृत्कपालान्जनक्षौममसीक्षीरित्वगङ्कुरैः ॥ १७ ॥ विचूर्णयेद् व्रणमुखं पद्मकादिहिमं पिबेत् । तामेव वा शिरां विध्येद् व्यधात् स्यादनन्तरम् ॥ १८ ॥ शिरामुखं वा त्वरितं दहेत्तप्तशलाकया । सशेषमप्यसृग्धार्यं न चातिस्रुतिमाचरेत् । हरेच्छृङ्गादिना शेषं प्रसादं मथवा नयेत् ॥ १९ ॥

रक्तमु चक्कगा स्रविम्पकुन्नचो शोण्ठिमिरियमुलु पिप्पळ्लु पसुपुतगरमु गृहधूममु वीटितो शिरलनु लेपन चेयवलयुनु. चक्कगा स्रविञ्चु चुण्डिन वेडीनूनेतो गानि उप्पुतोगानि अशुद्धमगु रक्तमुनु ओकत्ति वेडलिम्प वलयुनु. एक्कुवगा रक्तमु स्रविञ्चिनचो मरणमुनु भयङ्करमु अगुवातरोगमु गानि पुट्टुचुन्नदि. अप्पुडु अभ्यङ्गमू मांसरसमुपालु रक्तमुनीटिनि सेविञ्चुट मञ्चिदि. रक्तस्रावमैन पिम्मत कट्टुनु विप्पि तैलमुतो तडिपि नाडुलनु कट्टुकट्टुट युक्तममु: रक्तमु निलुवक पोयिनचो शीघ्रमुगा रक्तमु स्तम्भिञ्चु चिकित्सनु चेयवलयुनु. लोध्र प्रियङ्गुवु रक्तचन्दनमु मिनुमुलु मधुकमु गैरिकमु वीटि चूर्णमुतो पद्मकादिहिममुनु त्रागवलयुनु.

---

वेधनस्थानमुलु

श्लो. मर्महीने यथासन्नप्रदेशे व्यधयेच्छिराम् । न तूनषोडशातीतसप्तत्यब्दस्रुतासृजम् ॥ २० ॥

अस्निग्धास्वेदितात्यर्थस्वेदितानिलरोगिणाम् । गर्भिणीसूतिकाजीर्णपित्तास्रश्वासकासिनाम् ॥ २१ ॥

अतिसारोदरच्छर्दिपाण्डुसर्वाङ्गशोफिनाम् । स्नेहपीतं प्रयुक्तेषु तथा पञ्चसु कर्मसु ॥ २२ ॥

नायन्त्रितां शिरां विध्येन्न तिर्यङ्नाप्यनुत्थिताम् । नातीशीतोष्णवाताभ्रेष्वन्यत्प्रत्ययिकाद्गदात् ॥ २३ ॥

नात्युष्णशीतं लघु दीपनीयं रक्तेऽवनीते हितमन्नपानम् । तदा शरीरं ह्यनवस्थितासृग्वह्निर्विशेषेण च रक्षणीयः ॥ २४ ॥

नरो हिताहारविहारसेवी मासं भवेदा बललाभतो वा । प्रसन्नवर्णेन्द्रियमिन्द्रियार्थानिच्छन्तमव्याहतशक्तिवेगम् ॥ २५ ॥

सुखन्वितं पुष्टिबलोपपन्नं विशुद्धरक्तं पुरुषं वदन्ति ।