चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 668, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ेंआन्ध्रतात्पर्यसहितमु. 649
चितं पित्तं प्रायः शरदि कुप्यति. 20. तज्जयार्थं घृतं तिक्तं विरेको रक्तमोक्षणं, तिक्तस्वादुकषायं च क्षुधितोऽन्नं भजेल्लघु. 21.
वसन्तर्तुवुलो स्त्रीलु उद्यानवनमुलुनु उपभोगिम्पदगिनवि. पगुलु निद्दुर पोकूडदु. सूर्युरु किरणमुलचेत लोकमुनु पील्चिपिप्पि चेयुनुगनुक स्वादुवुगनु शीतमुगनु द्रवमुगनुण्डु अन्न पानमुलनु सेविम्पवलयुनु. जाङ्गलमुलगु पशुपक्ष्यादुल मांसमु पालु नेयि वरियन्नमुनु सेविञ्चुचुन्न ग्रीष्ममुन क्लेशमुनोन्दरु. कोञ्चेमन्त यैनकल्लुनु त्रागकूडदु. एक्कुव नीळ्ळुनु त्रागरादु. मध्याह्नमुलन्दु चन्दनमुनु पूसिकोनि धारागृहमुलन्दु निद्र पोवलयुनु. चन्द्रकिरणप्रसारितमगु मेडपैनि काममुनु वीडि चल्लगालि विसिरिकोचु मुक्तामणि मुन्नगुवानिचेत नलङ्कृतुडै युण्डवलयुनु.
वर्ष ॠतुवुललो अग्निबलमु क्षीणिञ्चुट चेत वातादुलु प्रकुपिञ्चुनु. साधारणमुगा वेट्टनिच्चु वस्तुवुलनु उपयोगिञ्चिकोनवलयुनु. परिशुद्धुँडै प्रातधान्यमुनु रसद्रव्यमुलनु अडविजन्तुवुलमांसमुलनु यूषमुलनु दिव्यमगु कूपोदकमुलु मुन्नगु वानिनि परित्यजिम्पवलयुनु.
वर्षाकालमुनन्दु नेम्मुतगिलिन अवयवमुलु गलवारलु वाडलो कूर्चुण्डिरेनि अय्यदि शरत्कालमुनन्दु विषमिञ्चुनु. दानिनितोलगिञ्चि कोनुटकै तिक्तमुगुघृतमुनु विरेचनमुनु रक्तस्रावमुनु तिक्तमुलु स्वादुवुलुनगु कषायमुलनु सेविम्पवलयुनु.
❧ शरत्कालपदार्थमुलु. ❧
श्लो. इक्षवः शालयो मुद्गाः सदोंभः क्वथितं पयः, शरद्येतानि पथ्यानि प्रदोषे चेन्दुरश्मयः. 22. शारदानि च माल्यानि वासांसि विमलानि च, तुषारक्षारसाहित्य दधितैलरसातपान्. 23. तीक्ष्ण मद्य दिवास्वप्न पुरोवातातपां स्त्यजेत्, शीते वर्षासु चाद्यं स्त्री न्वसं तें त्या न्रसा न्भजेत्. 24. स्वादू न्निदाघे शरदि स्वादुतिक्तकषायकान्, शरद्वसन्तयो रूक्षं शीतं घर्मघनान्तयोः. 25. अन्नपानं समांसेन विपरी
82