चाणक्य नीति दर्पण (भाषा टीका सहित)
Chanakya Niti Darpan Hindi
आचार्य चाणक्य / कौटिल्य द्वारा
स्रोत: Chanakya Niti Darpan with Shlokas and Hindi Bhasha Tika (उद्गम)
पृष्ठ 10, कुल 132 में से
संदर्भ में पढ़ें८ चाणक्यनीतिदर्पणः
क्योंकि विवाह अपने समान कुल में ही अच्छा होता है ॥१४॥
नदीनां शस्त्रपाणीनां नखीनां शृङ्गिणां तथा । विश्वासो नैव कर्तव्यः स्त्रीषुराजकुलेषु च ॥१५॥
दोहा—सरिता शृङ्गी शस्त्र अरु, जिव जितने नखवन्त । तियको नृपकुलको तथा, करहिं विश्वास न सन्त ॥१५॥
नदियों का, शस्त्रधारियों का, बड़े-बड़े नखवाले जन्तुओं का, सींगवालों का, स्त्रियों का और राजकुल के लोगों का विश्वास नहीं करना चाहिये ॥ १५ ॥
विषादप्यमृतं ग्राह्यममेध्यादपि काञ्चनम् । नीचादप्युत्तमां विद्यां स्त्रीरत्नं दुष्कुलादपि ॥१६॥
दोहा—गहु सुधा विषते कनक, मलते बहुकरि यत्न । नी... विद्या विमल, दुष्कुलते तियरत्न ॥१६॥
विष से भी अमृत, अपवित्र स्थान से भी कञ्चन, नीच मनुष्य से भी उत्तम विद्या और दुष्कुल से भी स्त्रीरत्न को ले लेना चाहिए ॥ १६ ॥
स्त्रीणां द्विगुण आहारो लज्जा चापि चतुर्गुणा । साहसं षड्गुणं चैव कामश्चाष्टगुणः स्मृतः ॥१७॥
दोहा—तिय अहार देखिय द्विगुण, लाज चतुरगुन जान । षटगुन तेहि व्यवसाय तिय, काम अष्टगुन मान ॥१७॥
स्त्रियों में पुरुषकी अपेक्षा दूना आहार चौगुनी लज्जा छगुना