दासबोध (समर्थ रामदास स्वामी - सम्पूर्ण २० दशक एवं २०० समास सटीक)

१८ वा. ] श्रोता-अवलक्षण. ३९७ अखंड ऐसा ॥ २१ ॥ दृष्टांतीं कांहीं अपूर्व आलें । अंतःकरण तेथेंचि रा- हिलें । कोठवरी काय वाचिलें । कांहीं कळेना ॥ २२ ॥ निरूपणीं येऊन बैसला । तों विंचवें फणकाविला । कैचें निरूपण झाला । कासावीस ॥ २३ ॥ पोटामध्यें तिडीक उठली । पाठीमध्यें करकें भरलीं^१ । चाळकें^२ चिकुल्याँ पुळी झाली । बैसवेना ॥ २४ ॥ पिसोळाँ चावून पळाला । तेणें प्राणी दुश्चित झाला । कोणे नेटें गलबला केला । तेथेंचि धांवे ॥ २५ ॥ विषयी लोक श्रवणीं येती । ते बायकांकडेच पाहती । चोरटे लोक चोरून जाती । पादरक्षां ॥ २६ ॥ होय नव्हे वाद विवाद । तेणें उदंड झाला खेद । शिष्या गाळी अप्रमाद । होतां चुकला ॥ २७ ॥ कोणी निरूपणीं बैसती । सावकाश गोष्टी लाविती । हरिदास रें रें करिती । पोटासाठीं ॥२८॥ बहुत जा- णते मिळाले । एकापुढें एक बोले । लोकांचे आश्चर्य राहिले । कोण जाणे॥२९॥ माझें होय तुझें नव्हे । ऐशी अखंड जनां सवे । न्यायनीति सांडूनि धांवे । अन्यायाकडे ॥ ३० ॥ आपल्या थोरपणासाठीं । अचावचा तोंड पिटी । न्याय नाहीं तें शेवटीं । परम अन्यायी ॥ ३१ ॥ एकीकडे अभिमान उठे । दुसरीकडे उदंड पेटे । ऐसे श्रोते खरे खोटे । कोण जाणे ॥ ३२ ॥ म्हणोनि जाणते विचक्षण । ते आधींच धरती नेणपण । मूर्ख टोणपा आपण । कां- हींच नाहीं ॥ ३३ ॥ आपणासून देव थोर । ऐसा जयास कळला विचार । सकळ कांहीं जगदंतर । तेंचि राखावें ॥ ३४ ॥ सभेमध्यें कल्होळ झाला । शब्द येतो जाणत्याला । अंतरें राखो नाहीं शिकला । कैसा योगी ॥ ३५ ॥ अखंड आपणास सांभाळिती । क्षुल्लकपण येऊं न देती । थोर लोकांस क्षमा शांती । अगत्य करणें ॥ ३६ ॥ वैर करितां वैरचि वाढे । आपणास दुःख भोगणें घडे । म्हणोनि शाहाण्याचें कुर्डे^६ । कळों आलें ॥ ३७ ॥ अवगुणापाशीं बैसला गुणी । अवगुण कळतो तत्क्षणीं । विवेकी पुरुषाची करणी । विवेकें होते ॥३८॥ उपाय पर्याय दीर्घ प्रयत्न । विवेकबळें नाना यत्न । करील तयाचें महिमान । तोचि जाणे ॥ ३९ ॥ दुर्जनीं वेढवेढोनि घेतला । बाष्कळ लोकीं घसरिला । विवेकापासून च्येव- १ लचक. २. चाळकवाऊ. ३. चिखलापासून पायांच्या बोटांस फोड येतात ते. ४. जोडे, वाहणा. ५. मनांतील अभिप्राय. ६. कोडें, मर्म.