दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri.Funding: MIDF द्वितीयोच्छ्वासः ] व्याख्याद्वयोपेतम् । १६६ दृढोपेण स्पृश्ये' इति । निष्पततश्च मे निगडनाय प्रसार्यमाणपाणेस्तस्य पादेनोरसि निहत्य पातितस्य तस्यैवासिधेन्वा शिरो न्यकृन्तम् । अकथयं च शृगालिकाम्—'भण भद्रे, कथंभूतः कन्यापुरसंनिवेशः ? महानयं प्रयासो मा वृथैव भूत् । अमुत्र किंचिच्चोरयित्वा निवर्तिष्ये' इति । ( ६४ ) तदुपदर्शितविभागं चावगाह्य कन्यान्तःपुरं प्रज्वलत्सु मणि- प्रदीपेपु नैकक्रीडाखेदसुप्तस्य परिजनस्य मध्ये महितमहार्घरत्नप्रसुप्तसिं- हाकारदन्तपादे हंसतूलगर्भशय्योपधानशालिनि कुसुमलबच्छुरितपर्यन्ते मम चरणेन । पातितस्य भूमाविति शेषः । तस्यैव कान्तकस्यैव । असिधेन्वा छुरि- कया । न्यकृन्तम् । अच्छिन्दम् । भण-कथय । कथम्भूत्तः कीदृशः । कन्यापुर- सन्निवेशः कन्यान्तःपुरसंस्थानम् । प्रयासः श्रमः माभूत्-न भवतु । मा योगे लुङ् अडागमप्रतिषेधश्च । अमुत्र कन्यान्तःपुरे । निवर्त्तिष्ये परावर्त्तितो भविष्यामि (६४) तदुपदर्शितविभागं शृगालिकाकथितप्रदेशम् । इदं कन्यान्तःपुरस्य विशेषणम् । अवगाह्य प्रविश्य । मणिप्रदीपेपु रत्नदीपेपु । नैकैति-नैकाभिः अनेक- विधाभिः क्रीडाभिः केलिभिर्यः खेदः परिश्रमस्तेन सुप्तस्य निद्रितस्य । महितेति- महितैरुत्कृष्टैर्महार्घरत्नैर्बहुमूल्यहीरकादिभिः प्रसुप्ताः खचिताः सिंहाकाराः सिंहा- कृतयो दन्तपादा गजदन्तनिर्मिताः पर्यङ्कपाददेशा यस्य तस्मिन् । हंसेति-हंसवत् शुभ्रास्तूलो गर्भे-अभ्यन्तरे ययोस्तादृशाभ्यां शय्योपधानाभ्यामास्तरणोपवर्हाभ्यां शालते शोभते यत्तस्मिन् । कुसुमेति-कुसुमानां पुष्पाणां लवैर्लेशैश्छुरितो व्याप्तः पर्यन्तः प्रान्तभागो यस्य तस्मिन् । एतानि पर्यङ्कतलविशेषणानि । पर्यङ्कतले गिर पड़ने पर मैंने उसीकी छुरीसे उसका सिर काट डाला । शृगालिकासे कहा—'हे भद्रे ! बताओ, राजकुमारीका अन्तःपुरका कैसा सन्निवेश ( स्थान ) है । जिससे यह महान् परिश्रम व्यर्थ न होवे । अर्थात्—ठीक रास्ता बतादो, तो मैं वहां चला जाऊं । वहांसे कन्यान्तःपुरसे कुछ चुरा करके लौटना चाहिये।' (६४) शृगालिकाद्वारा बताये हुए प्रदेशसे कन्यान्तःपुरमें पहुंच करके, (वहांका जो दृश्य देखा उसका वर्णन इस प्रकार है) देखा कि, रत्नप्रदीप प्रकाशित हो रहा है। अनेकों रीतिी केलियों द्वारा उत्पन्न परिश्रमसे सोते हुए परिजनोंके बीचमें बहुमूल्य रत्न हीरकादिसे जटित सिंहाकार (सिंहके आकारवाले) हाथी-दांतके पैरोवाले हंसके समान सफेद आस्तरण (चांदनी, तकिया, तोषक) आदिसे शोभित फूलोंके किसलयोंसे परिव्याप्त पलंगके ऊपर दाहिने पैरके ऊपर बायें पैरका पिछला हिस्सा जिसमें थोड़ी Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu