दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri.Funding: MIDF

द्वितीयोच्छ्वासः ] व्याख्याद्वयोपेतम् । २०३ चोर्यमाणहृदयः किंकर्त्तव्यतामूढः क्षणमतिष्ठम् । अतर्कयम् च-'न चेदिमां वामलोचनामाप्नुयां न मृष्यति मां जीवितुं वसन्तबन्धुः । असंकेतितप- रामृष्टा चेयमतिबाला व्यक्तमार्त्तस्वरेण निहन्यान्मे मनोरथम् । ततोऽहमे- वाह्नयेय । तदियमत्र प्रतिपत्तिः' इति । (६६) नागदन्तलग्ननिर्या सकल्कवर्णितं फलकमादाय मणिसमुद्ग- काद्वर्णवर्तिकामुद्धृत्य तां तथाशयानां तस्याश्च मामाबद्धाञ्जलिं चरण- यस्य सः । चकितः सम्भ्रान्तः । चोरयितव्यनिस्पृहः चोरयितव्ये चौर्यकर्मणि निस्पृहो निरभिलाषः । तया राजकन्यया । चोर्यमाणहृदयः अपह्रियमाणचित्तः । किंकर्त्तव्यतामूढः-किंकर्त्तव्यतायां साम्प्रतं किं कर्त्तव्यमिति ज्ञानशून्यः । आप्नुयां लभेय । मृष्यति सहते । वसन्तबन्धुः मदनः । असंकेतितपरामृष्टा संकेत मकृत्वाव स्पृष्टा । व्यक्तं प्रकाशम् । आर्त्तस्वरेण आर्त्तस्वरं कृत्वेत्यर्थः । निहन्यान्नाशयेत्- विफलीकुर्यादिति यावत् । ततः यदि मे मनोरथो नश्येत्तर्हि । आहन्येय-आहतो भविष्यामीत्यर्थः । आङ्पूर्वकात् हन्धातोः कर्मणि विधिलिङ्युत्तमपुरुषैकवचनम् । आघ्रीयेति पाठो न साधीयान् अर्थप्रतीतेरभावात् । इयमत्र प्रतिपत्तिः- इदमत्र विधेयम् । (६६) नागदन्तेति नागदन्तेऽवलम्बनकाष्ठे लग्नं सम्बद्धं च तत् निर्यास- कल्केनिक्कणद्रव्यक्वाथेन वर्णितं रञ्जितं चेति कर्मधारयः । फलकं काष्ठपट्टिकाम् । उद्धृत्य बहिष्कृत्य । तां राजकन्याम् । तथा पूर्वोक्तप्रकारेण । शयानां निद्रिताम् । सामपहारवर्माणम् । आबद्धाञ्जलि कृतनमस्कारम् । चरणलग्नं पादपतितम् । किंकर्त्तव्यविमूढ (ज्ञानशून्य) हो करके स्वयं ही अपने चित्तको चुराया हुआ जान करके क्षणभर बैठ गया । मैं (अपहारवर्मा ) तर्कसे सोचने लगा- 'यदि मैं इस सुन्दर नेत्रोंवाली स्त्रीको न पा सका तो, यह मदन मेरे जीवनको नाश कर देगा । यदि मैं विना संकेत किये हुए इसका स्पर्श करूं तो यह चिल्ला देगी और उस कारणसे मेरे मनोरथ ही नष्ट हो जायेंगे । तथा मनोरथोंके नष्ट होने पर मैं ही मार डाला जाऊंगा । अत एव अब यह कर्त्तव्य है।' (६६) वहीं खूंटीपर टंगी (लटकी) हुई रंगीन चिकनी लाहसे परिमार्जित एक काठकी पट्टीको उतार लिया और जड़ाऊं कलमदानसे कलमको निकाल करके (उसी पट्टीपर ) मैंने उस राजपुत्रीका (उसी स्वप्नावस्थाका ) ज्योंका त्यों चित्र खींचा और अपनेको उसके पैरोंके नीचे हाथ जोड़े हुए खींचा तथा वहीं पर आर्यावृत्त भी लिख १४ द० कु० उ०

Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu