भारतकोश
दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

महाकवि दण्डी द्वारा

स्रोत: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (उद्गम)

DevanagariHindipublished474 पृष्ठ

पृष्ठ 212, कुल 474 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 212

२१४ दशकुमारचरितम्। [ उत्तरपीठिकायां च प्रियसखीं दिदृक्षुः प्रियंवदा वसुमतीं सह भर्त्रा पुष्पपुरमगमत् । ( १ ) तस्मिन्नेव च समये मालवेन मगधराजस्य महज्जन्यमजनि। तत्र लेशतोऽपि दुर्लक्षां गतिमगमनमगधराजः । मैथिलेन्द्रस्तु मालवेन्द्र- प्रयत्नप्राणितः स्वविषयं प्रतिनिवृत्तो ज्येष्ठस्य संहारवर्मणः सुतैर्विकटवर्म- प्रभृतिभिर्व्याप्तं राज्यमाकर्ण्य स्वस्त्रीयात्सुह्मपतेर्दण्डावयवमादित्सुरटवीपथ- मवगाह्य लुब्धकलुप्तसर्वस्वोऽभूत् । ( ३ ) तत्सुतेन च कनीयसा हस्तवर्तिना सहैकाकिनी वनचरशरवर्ष- नीयम् । प्रथमगर्भेण अभिनन्दितां सुशोभिताम् । तां वसुमतीम् । भर्त्रा स्वामिना प्रहारवर्मणेत्यर्थः । पुष्पपुरं राजहंसराजधानीम् । ( २ ) मालवेन मालवदेशाधिपतिना मानसागख्येन सह । मगधराजस्य राज- हंसस्य । जन्यं युद्धम् । तत्र युद्धे । लेशतोऽपि दुर्लक्षां किञ्चिदपि निश्चेतुमशक्याम्। गतिं दशाम् । सारथिशून्यत्वाद् अश्वाः राजहंसस्य रथं कुत्र निन्युरिति न केनापि विदितमिति भावः। मैथिलेन्द्रः प्रहारवर्मा । मालवेन्द्रस्य मानसारस्य प्रयत्नेन चेष्टया प्राणितो जीवितो रक्षित इति यावत् । स्वविषयं स्वदेशम् । ज्येष्ठस्य भ्रातुरिति शेषः । व्याप्तमाक्रान्तम् । स्वस्त्रीयाद् भागिनेयात् । सुह्मपतेः सुह्याख्य- देशाधिपात् । दण्डावयवं दण्डस्य संग्रामस्यावयवमुपकरणं हस्त्यश्वादिकम् । आदित्सुर्गृहीतुमिच्छुः । अटवीपथमरण्यमार्गम् । अवगाह्य प्रविश्य लुब्धकैर्व्याधैः लुप्तं हृतं सर्वस्वं यस्य तादृशः । ( ३ ) तत्सुतेन प्रहारवर्मपुत्रेण । हस्तवर्त्तिना मम हस्तस्थितेन । एकाकिनी लिये प्रियंवदा अपने स्वामीके साथ पुष्पपुरको गयी । ( २ ) उसी समय मालवदेश के अधिपति मानसार के साथ मगधराज राजहंस का युद्ध आरम्भ हो गया । उस युद्धमें मगधराज राजहंस कुछ भी वर्णन करने की अयोग्य परिस्थिति में प्राप्त हुए । मगधराज राजहंस का सहायताकारी मैथिल देश का अधिपति प्रहारवर्मा मालवदेश के अधिपति मानसार की दया से येन-केन-प्रकारेण अपने जीवित प्राणों को लेकर अपने देश को लौट गया । वहाँ लौटकर उसने ( प्रहारवर्मा ने ) सुना कि उसका राज्य उसके बड़े भाई संहारवर्मा के पुत्र विकटवर्मा आदि ने आक्रान्त कर लिया है । ऐसा ज्ञात कर उस प्रहारवर्मा ने अपने बहिन के पुत्र ( भानजे ), जिसका नाम सुह्मपति था, से सेना सामग्री ( हाथी घोड़े आदि ) की सहायता लेने की इच्छा की और अरण्य के मार्ग से अपने भाजने के पास जा रहा था कि अरण्यवासी कोल-भीलों ने उसके पास जो भी था लूट लिया । ( ३ ) मेरी गोदीमें प्रहारवर्मा का छोटा शिशु था ! कोल-भीलों के बाणोंकी वर्षा के