भारतकोश
दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)

महाकवि दण्डी द्वारा

स्रोत: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (उद्गम)

DevanagariHindipublished474 पृष्ठ

पृष्ठ 295, कुल 474 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 295

पञ्चमोच्छ्वासः ] बालविबोधिनीव्याख्यासहितम् । ३६५ मारक्तमूलं चम्पककुड्मलदलमिव कठोरं कपोलतलम्, अनङ्गबाणपात- मुक्ताशङ्कं च विश्रब्धमधुरं सुप्यते, न चैतद्वक्षःस्थलं निर्दयविमर्दविस्ता- रितमुखस्तनयुगलम्, अस्ति चानतिक्रान्तशिष्टमर्यादचेतसो ममास्यामा- सक्तिः । आसक्त्यनुरूपं पुनराश्लिष्टा यदि, स्पष्टमार्त्तरवेणैव सह निद्रां मोक्ष्यति । (७) अथाहं न शक्ष्यामि चानुपश्लिष्य शयितुम् । अतो यद्भावि तद्भवतु । 'भाग्यमत्र परीक्षिये' इति स्पृष्टास्पृष्टमेव किमप्याविद्ध- रक्तं ईषद्रक्तं यस्य तत् । चम्पककुड्मलस्य चम्पककलिकायाः दलं पत्रमिव कठोरं कठिनं पूर्णमिति यावत् । कपोलतलं-गण्डस्थलम् । अनङ्गेति-क्रियाविशे- षणम् । अनङ्गस्य कामस्य बाणपातात् शरपतनात् मुक्ता अपगता आशङ्का यस्मिंस्तद्यथा तथा अनूढायास्तस्याः कामशराद् भीतिरपि नास्तीति भावः । वि- श्रब्धं विश्वस्तमत एव मधुरं मनोरमं यथा तथा सुप्यते निद्रीयतेऽनयेति शेषः । न चेति-एतस्या वक्षःस्थलमुरोदेशः, निर्दयविमर्देन गाढालिङ्गनादिना विस्ता- रितं प्रकटितं मुखमग्रभागो यस्य तादृशं स्तनयुगलं यत्र तथाभूतं न भवति । अनतिक्रान्तेति-अनतिक्रान्ता अनुल्लङ्घिता शिष्टानां प्रामाणिकानां मर्यादा सीमा येन तादृशं चेतो हृदयं यस्य तथाभूतस्य ममास्यां कन्यायामासक्तिरभिलाषोऽस्तीति पूर्वेणान्वयः । आत्मतुष्टिप्रमाणेनास्यां मेऽनुरागो न दोषवह इति भावः । आस- क्त्यनुरूपं आसक्तेरनुरागस्य सदृशम् । यदि पुनराश्लिष्टा आलिङ्गिता स्पष्टं निश्चि- तम् । आर्त्तरवेण-कातरस्वरेण सहैव सहितमेव निद्रां मोक्ष्यति त्यक्ष्यति । (७) अथ पक्षान्तरे । न शक्ष्यामि-न समर्थों भविष्यामि । अनुपश्लिष्य अ- नालिङ्ग्य । अतः-गत्यन्तराभावात् । भावि-भविष्यति । भाग्यमदृष्टम् । अत्र अस्मिन् विषये । परीक्षिये भाग्यपरीक्षां करिष्यामीत्यर्थः । इति-एवं विचार्य । स्पृष्टास्पृष्टं-कियत् स्पृष्टं कियच्चास्पृष्टं यस्मिंस्तद्यथा तथा । आविद्धरागसाध्वसं- इसके कपोलतल चम्पाकी कलीके समान कठोर है। कामशरोंके प्रहारकी भीतिसे रहित होकर यह विश्वासपूर्वक सुन्दर रीतिसे शयन करती है । ( अनूढा है) इसके वक्षःस्थलको निर्दय तथा गाढ आलिङ्गनका स्पर्श भी नहीं हुआ है-क्योंकि इसके स्तनतटका अग्र- भाग प्रसारित नहीं है। शिष्टोंकी मर्यादाको अनुसरण करनेवाली मेरे मनकी आसक्ति इस बालाके ऊपर हुई है। यदि मैं अपनी आसक्तिके ( अपने अनुरागके ) अनुरूप इसका आलिङ्गन करूं तो यह अवश्य कातरस्वरके साथ निद्राको त्यागेगी । (७) अस्तु, अब मैं इसका आलिङ्गन किये बिना सोनेमें भी असमर्थ हूँ । अतः जो भी होना होवे सो होवे । मैं अपने भाग्यकी यहां परीक्षा करूंगा ही । और मैंने उस